Giganci oceanów u bram Irlandii: Humbaki przypływają coraz wcześniej, a ich populacja rośnie

Irlandzkie wody przybrzeżne stają się świadkiem spektakularnych zmian w morskim ekosystemie, których najbardziej fascynującym symbolem jest rosnąca obecność humbaków. Te majestatyczne ssaki osiągające długość od 12 do 18 metrów, nie tylko coraz liczniej odwiedzają tutejsze wybrzeża, ale zjawiają się na nich znacznie wcześniej niż w ubiegłych dekadach.

Najnowsze, pionierskie badania naukowe opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Marine Mammal Science Journal rzucają nowe światło na zachowanie tych oceanicznych gigantów, łącząc ich migrację bezpośrednio z globalnymi zmianami klimatycznymi i ociepleniem wód.

Przełomową analizą kierował Miguel Blásquez, doktorant z uniwersytetu ATU Galway, który przez lata skrupulatnie badał dane gromadzone przez około dwie dekady przez organizację Irish Whale and Dolphin Group. Kluczowym fundamentem tego sukcesu okazał się obywatelski projekt naukowy Whale Track Ireland, prowadzony od 1999 roku, w ramach którego przyrodnicy, badacze amatorzy i zwykli obserwatorzy nadsyłali dokumentację fotograficzną. Po rygorystycznej weryfikacji naukowej, potężna baza zawierająca 1127 obserwacji zgłoszonych przez 226 użytkowników pozwoliła na stworzenie najdokładniejszego jak dotąd obrazu migracji waleni garbatych w tej części świata.

Wyniki analiz są jednoznaczne i zarazem zdumiewające. Porównując historyczne daty pierwszych obserwacji w sezonie – od 15 września 1999 roku, przez 2 maja 2015 roku, aż po niezwykle wczesny 2 marca 2023 roku – naukowcy wyliczyli, że moment pojawienia się wielorybów przesuwał się średnio o dziewięć dni wcześniej z każdym rokiem w badanym okresie. Badacze podkreślają, że tak wysokie tempo akceleracji migracji nie zostało dotychczas udokumentowane nigdzie indziej na świecie. Jednocześnie okres, w którym wieloryby przebywają u irlandzkich wybrzeży, drastycznie się wydłużył: z zaledwie 47 dni w 1999 roku do aż 241 dni w roku 2023.

Główną przyczyną tych zmian jest wzrost temperatury powierzchni morza, choć nie jest to jedyny czynnik. Jak wyjaśnia dr Simon Berrow z IWDG, cieplejszy ocean to przede wszystkim zmiana w rozmieszczeniu i dostępności pożywienia, czyli ryb na żerowiskach, w tym takich jak szproty oraz dobijaki. Humbaki przypływają do Irlandii w jednym, kluczowym celu: aby żerować. Modelowanie matematyczne wykazało, że zidentyfikowane osobniki spędzają co najmniej 20 dni na intensywnym patrolowaniu i polowaniu w promieniu 100 kilometrów od irlandzkich wód. Co ciekawe, aż 70% z nich powraca w te same rejony w latach kolejnych, a jedna czwarta jest ponownie widywana po upływie pięciu lub więcej lat. Badania dra Blásqueza szacują obecną populację odwiedzającą te rejony na 154 osobniki, a liczba ta stale rośnie.

Irlandzkie wody oraz przyległe akweny Wielkiej Brytanii stanowią fundamentalne żerowisko dla podgrupy humbaków, które na co dzień rozmnażają się głównie w ciepłych rejonach lęgowych u wybrzeży Republiki Zielonego Przylądka w zachodniej Afryki, a częściowo także na Karaibach. Czas spędzony na północy decyduje o ich przetrwaniu; naukowcy wyraźnie odnotowują poprawę kondycji fizycznej i budowanie kluczowych rezerw tłuszczu u wielorybów podczas ich pobytu w Irlandii, co umożliwia im późniejszy bezpieczny powrót na południe i skuteczny rozród. Z tego powodu ochrona drobnych ryb żerowych staje się priorytetem nie tylko dla dobra samych waleni, ale i dla całego komercyjnego rybołówstwa oraz innych morskich drapieżników.

Poza wymiarem stricte ekologicznym, obecność tych potężnych stworzeń generuje ogromny impuls dla lokalnej gospodarki. Obserwacja wielorybów stała się motorem napędowym turystyki morskiej wzdłuż całego wybrzeża. Choć u progu projektu Whale Track Ireland humbaki widywano głównie w okolicach hrabstwa Cork, w ostatnich latach ich nowym królestwem stała się Zatoka Donegal, oferując turystom i pasjonatom widowiska na światowym poziomie. Doskonałym tego przykładem jest zaobserwowany w tym tygodniu w Zatoce Donegal osobnik, który w minionych latach był regularnie notowany u wybrzeży Cork i Kerry.

Ten niesamowity powrót natury stawia jednak przed Irlandią poważne wyzwania logistyczne i ochronne. Sfinansowane przez Fundación Mutua Madrileña oraz rządowy program stypendialny badania jasno wskazują, że wprowadzenie ukierunkowanych środków ochrony na określonych obszarach morskich jest niezbędne, aby zminimalizować negatywny wpływ działalności człowieka. Kluczem do sukcesu będzie teraz wypracowanie trwałej równowagi: skuteczna ochrona bazy pokarmowej wielorybów i zapewnienie im spokoju podczas żerowania musi iść w parze z odpowiedzialnym udostępnianiem tych unikalnych zasobów naturze, by Irlandia mogła nadal bezpiecznie szczycić się statusem światowej klasy centrum obserwacji ssaków morskich.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot. Kadr z nagrania RTE/ Miguel Blásquez/IWDG