Antykoncepcja hormonalna bez comiesięcznej przerwy?
Światowa Organizacja Zdrowia rozszerzyła opcję stosowania złożonych doustnych tabletek antykoncepcyjnych o schemat przedłużony – do sześciu miesięcy – i ciągły – do roku. Jednocześnie przypomina, że metody muszą być indywidualnie dobrane do każdej kobiety w konsultacji z lekarzem.
Schemat przedłużony stały oznacza codzienne przyjmowanie aktywnych tabletek złożonej antykoncepcji doustnej (ang. combined oral contraceptives, COC), zawierających estrogen i progestagen dłużej niż w tradycyjnym schemacie, czyli ponad 28 dni, po którym następuje zaplanowana przerwa bez hormonów. Tabletki aktywne można przyjmować na przykład przez 60 kolejnych dni, a następnie zrobić siedmiodniową przerwę bez hormonów przed rozpoczęciem kolejnego cyklu.
Natomiast w schemacie przedłużonym elastycznym moment rozpoczęcia przerwy nie jest ustalony z góry. Tabletki aktywne przyjmuje się codziennie przez ponad 28 dni, a przerwę bez hormonów wprowadza się aż wystąpi krwawienie przez 3–7 kolejnych dni. Przerwa od hormonów trwa cztery dni i ponownie zaczyna się przyjmowanie aktywnych tabletek. Co istotne, schemat przedłużony zarówno stały, jak i elastyczny nie powinien trwać dłużej niż sześć miesięcy, co jednak nie oznacza, że po tym czasie trzeba zakończyć stosowanie antykoncepcji złożonej.
Podobnie jest z rekomendowanym przez WHO alternatywnym schematem ciągłym, który polega na codziennym przyjmowaniu aktywnych tabletek (bez żadnych przerw na tabletki placebo), ale nie trwającym dłużej niż rok. Czyli nie wprowadza się przerwy na krwawienie z odstawienia.
„Ogólnie dowody o umiarkowanym stopniu pewności wskazują, że różnice w korzyściach między schematami przedłużonymi lub ciągłymi a schematem cyklicznym są prawdopodobnie niewielkie. Ryzyko działań niepożądanych, takich jak żylna choroba zakrzepowo-zatorowa lub zakrzepica żył głębokich jest prawdopodobnie podobne do ryzyka związanego z cyklicznym stosowaniem tych środków antykoncepcyjnych” – czytamy w wytycznych WHO.
Czy antykoncepcja hormonalna jest bezpieczna?
Złożone środki antykoncepcji hormonalnej dopuszczone zostały na początku lat 60. XX wieku.
„Estrogeny i progestageny hamują wydzielanie gonadoliberyny przez podwzgórze, co z kolei zmniejsza wydzielanie hormonu luteinizującego (LH) i folikulotropowego (FSH) przez przysadkę mózgową, zapobiegając owulacji” – zaznaczono.
Jest to główne działanie hormonów, choć dodatkowo progestageny zagęszczają śluz szyjkowy, zmniejszają jego przepuszczalność dla plemników oraz „zmniejszają receptywność endometrium”. Oznacza to, że wewnętrzna warstwa macicy jest mniej podatna na zagęszczenie zarodka.
Wybór każdego schematu musi być poprzedzony odpowiednią konsultacją ze specjalistą, kwalifikacją medyczną oraz brać pod uwagę preferencje kobiety.
Jak stosuje się złożone środki antykoncepcji hormonalnej?
Złożone środki antykoncepcji hormonalnej kobiety najczęściej zażywają w 28-dniowym cyklu. Przez 21–24 dni aktywne tabletki (z hormonami), a przez 4–7 kolejnych dni żadnych lub tabletki placebo. Podczas przerwy bez hormonów, w zależności od organizmu i leku, następuje krwawienie z odstawienia. Nie jest to prawdziwa miesiączka i nie jest warunkiem koniecznym, by antykoncepcja była skuteczna.
„Schemat ten został pierwotnie opracowany w celu uwzględnienia uwarunkowań kulturowych i społecznych, a nie w odpowiedzi na rzeczywiste uwarunkowania biologiczne czy mechanizmy działania antykoncepcyjnego” – podkreślono w wytycznych.
Nastolatki i antykoncepcja
Jak zauważają dalej autorzy wytycznych, dla niektórych kobiet przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych „jest uciążliwe, a przestrzeganie schematu dawkowania stanowi wyzwanie”.
„W związku z tym opracowano schematy ciągłego i wydłużonego stosowania jako alternatywę, która nie powinna zmniejszać skuteczności antykoncepcyjnej, a może być bardziej atrakcyjna dla niektórych użytkowniczek, np. ze względu na mniejszą liczbę krwawień i mniejsze zapotrzebowanie na środki higieniczne podczas menstruacji” – dodano.
Dodatkowo w dokumencie uwzględniono ormeloksyfen oraz pigułki zawierające quinestrol, a w antykoncepcji awaryjnej – mifepryston. W tym ostatnim przypadku oceniono dostępne dowody w tym wskazaniu. W Polsce jednak te substancje nie są zarejestrowane i dopuszczone do obrotu.
Jednocześnie wydłużono możliwość stosowania implantu podskórnego z etonogestrelem do pięciu lat, a nie jak do tej pory do trzech lat (dostępny w Polsce). Implant jest zakładany – na wewnętrznej stronie ramienia ręki niedominującej – oraz usuwany wyłącznie przez fachowy personel medyczny.
Antykoncepcja awaryjna jak pogotowie
Złożoną doustną antykoncepcję lub inne tabletki antykoncepcyjne w 2019 roku stosowało – jak czytamy w wytycznych WHO – 151 mln kobiet na świecie w wieku od 15–49 lat, co stanowiło blisko 15 proc. wszystkich stosujących antykoncepcję.
Warto wspomnieć, że choć jest to jedna z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży, to nie chroni ona przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, w tym ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV).
Autorka
Fot. PAP/Leszek Szymański
