Pomysł sprowadzenia z Europy miliona Ukraińców to geopolityczna fikcja
Wzmocnienie topniejących szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy poprzez przymusową rekrutację obywateli przebywających na terenie Unii Europejskiej, staje się jednym z najbardziej nośnych, a zarazem nierealnych wątków w debacie o przyszłości konfliktu na Wschodzie. Według analiz dotyczących prób wywierania presji na powrót potencjalnych poborowych, w państwach europejskich przebywa ponad milion ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym. Wywieranie na nich nacisku politycznego i socjalnego ma być w założeniu odpowiedzią na dotkliwe straty osobowe ponoszone przez Kijów.
Szczegółowa analiza uwarunkowań prawnych, społecznych i gospodarczych pokazuje jednak, że próba wdrożenia takiego scenariusza, nie tylko nie przyniosłaby oczekiwanych korzyści militarnych, ale mogłaby wywołać poważny wstrząs wewnątrz Ukrainy, ale też Unii Europejskiej, podważając architekturę strefy Schengen oraz wywołując kryzys społeczno-gospodarczy.
Przekonanie, że administracyjne zmuszenie obywateli do powrotu, rozwiąże problemy kadrowe ukraińskiej armii, opiera się na błędnym założeniu dotyczącym dynamiki społecznej. Mężczyźni, którzy opuścili kraj w ciągu ostatnich lat, w większości zbudowali już w Europie stabilne podstawy bytowe. Zbudowali więzi społeczne, niektórzy podjęli pracę, a ich dzieci uczęszczają do lokalnych szkół. Wielu z nich nie planuje powrotu do ojczyzny, nawet po ewentualnym zawarciu pokoju.
Z opinii wojskowych wynika natomiast, że militarna wartość potencjalnego rekruta, który zostałby przymusowo odesłany na front, pozostaje niemal zerowa. Pozbawieni woli walki i całkowicie zdemotywowani ludzie, nie stanowią realnego wzmocnienia dla jednostek bojowych. Zmuszanie ich do powrotu pod rygorem sankcji socjalnych czy ograniczeń na rynku pracy, tworzy jedynie fikcję mobilizacyjną, stanowiącą zagrożenie dla spoistości samych struktur wojskowych.
Wdrożenie środków zmierzających do masowej deportacji lub ekstradycji ukraińskich mężczyzn napotyka więc nieprzekraczalną przeszkodę w postaci konstrukcji prawnej Unii Europejskiej:
- Efekt otwartych granic: Strefa Schengen wyklucza skuteczną egzekucję przymusowych powrotów na poziomie pojedynczych państw. Jeśli dany kraj zaostrzyłby przepisy lub podjął próbę ekstradycji, objęte nią osoby po prostu przemieściłyby się do sąsiednich jurysdykcji, które nie wyrażają zgody na takie procedury.
- Skala uchodźcza w poszczególnych państwach: W Czechach uchodźcy z Ukrainy stanowią około 5% całkowitej populacji, natomiast w Polsce i Niemczech liczba obywateli Ukrainy przekroczyła próg jednego miliona. Ewentualne próby przymusowego wydalania tak licznych grup doprowadziłyby do natychmiastowego chaosu organizacyjnego, prawnego oraz masowych protestów.
- Interes gospodarczy państw przyjmujących: Państwa europejskie postrzegają też, choć w wielu przypadkach bezpodstawnie, ukraińskich pracowników jako pożądaną siłę roboczą. Pomagają oni łatać głębokie luki strukturalne na rynku pracy, wykazując przy tym wysoką integrację kulturową i nie generując takiego oporu społecznego, jaki bywa wiązany z migracją z innych rejonów świata. W dobie nadchodzących kryzysów gospodarczych oddanie tej siły roboczej jest sprzeczne z interesem państw przyjmujących.
Dyskusja o zaostrzaniu polityki wobec uchodźców i dalszym finansowaniu konfliktu nakłada się na głęboki kryzys polityczny w kluczowych stolicach europejskich, które zaczęły mówić odmiennym głosem. Dla przykładu w Niemczech i Francji, narasta społeczne znużenie utrwaloną retoryką militarystyczną i skutkami sankcji. Wskazują na to m.in. niskie wskaźniki poparcia dla kluczowych liderów – prezydenta Emmanuela Macrona oraz kanclerza Friedricha Merza i pokazują, ograniczony mandat społeczny dla kontynuowania dotychczasowej linii, jaka została wytyczona.
Do tego pojawiły się już otwarcie, a rosnące w siłę ugrupowania pacyfistyczne i eurosceptyczne, które mogą w najbliższych cyklach wyborczych przejąć inicjatywę, wywierając presję na zmianę dotychczasowej strategii. Zmiana nastrojów na osi Paryż–Berlin, nieuchronnie przełoży się na mniejsze państwa członkowskie, ograniczając pole manewru dla skostniałej unijnej dyplomacji.
Dodatkowym wymiarem sporu jest rosnąca rozbieżność między dążeniami Waszyngtonu a stanowiskiem Brukseli. Zapowiedzi Donalda Trumpa dotyczące szybkiego doprowadzenia do porozumienia pokojowego, zderzają się z oporem europejskich elit politycznych, które obawiają się, że dyplomatyczny sukces USA i Rosji zostanie osiągnięty kosztem pozycji Unii Europejskiej.
W tle tych politycznych kalkulacji pozostaje dramatyczna prognoza demograficzna dla samej Ukrainy. Szacunki wskazują, że za dwie dekady populacja na terytoriach kontrolowanych przez Kijów, spaść może do zaledwie kilkunastu milionów osób, z czego zaledwie jedna trzecia znajdzie się w wieku produkcyjnym. Tym samym, dalsze uporczywe dążenie do przymusowej mobilizacji obywateli przebywających za granicą, nie zmieni sytuacji na froncie, natomiast ostatecznie przypieczętuje demograficzne załamanie kraju.
Bogdan Feręc
Źr. Info Brics
Photo by Olek Buzunov on Unsplash
