Ukryta bezdomność studentów odsłania skalę kryzysu mieszkaniowego w Irlandii

Abstrahując od hurtowej produkcji niedouczonych i ograniczonych myślowo magistrów, dla wielu młodych ludzi studia są symbolem szansy na lepszą przyszłość, awansu społecznego i zdobycia kwalifikacji pozwalających rozpocząć atrakcyjną zawodową karierę. Coraz częściej jednak dla części studentów w Irlandii codzienność nie koncentruje się na wykładach, egzaminach czy życiu akademickim, lecz na znacznie bardziej podstawowym problemie – znalezieniu miejsca do spania na kolejną noc.

Nowe dane uzyskane od uczelni wyższych na podstawie przepisów o dostępie do informacji publicznej pokazują skalę zjawiska, które jeszcze kilka lat temu wydawało się niewyobrażalne w jednym z najbogatszych krajów Europy. Co najmniej 346 studentów irlandzkich uczelni zgłosiło bezdomność w roku akademickim 2024/25. To jednak jedynie liczba oficjalnie odnotowanych przypadków, bo przedstawiciele organizacji studenckich ostrzegają, że rzeczywista skala problemu może być wielokrotnie większa.

Przewodniczący AMLÉ – Związku Studentów Irlandii Bryan O’Mahony nie ma wątpliwości, że przedstawione dane pokazują jedynie fragment rzeczywistości. Jak podkreśla, na każdego studenta oficjalnie uznanego za bezdomnego przypada wielu innych, którzy funkcjonują poza statystykami. Są to osoby wynajmujące tymczasowo kanapy u znajomych, śpiące w samochodach, mieszkające w przepełnionych lokalach lub zmuszone do wielogodzinnych dojazdów z rodzinnych miejscowości, ponieważ nie stać ich na wynajem w pobliżu uczelni.

Problem dodatkowo komplikuje fakt, że wiele największych uniwersytetów w kraju nie prowadzi centralnych rejestrów studentów znajdujących się w kryzysie mieszkaniowym. Dane opierają się przede wszystkim na dobrowolnych zgłoszeniach składanych przez studentów podczas ubiegania się o pomoc finansową lub wsparcie socjalne. W praktyce oznacza to, że setki, a być może tysiące młodych ludzi pozostają niewidoczne dla oficjalnych statystyk. – Nie można oczekiwać od studentów, że będą odnosić sukcesy w nauce, angażować się w życie uczelni lub dbać o zdrowie psychiczne i fizyczne, jeśli nie mają nawet bezpiecznego miejsca do spania w nocy – podkreśla O’Mahony.

Problem bezdomności studentów coraz częściej pojawia się w debacie publicznej jako jeden z najbardziej dramatycznych skutków kryzysu mieszkaniowego.

Rzecznik Socjaldemokratów ds. mieszkalnictwa i były wykładowca polityki społecznej Rory Hearne określa ujawnione dane jako „skandaliczne i rozdzierające serce”. Przypomina, że podczas swojej pracy akademickiej spotykał studentów zmagających się z bezdomnością. Według niego niemożliwe jest pełne wykorzystanie potencjału edukacyjnego, gdy podstawowe potrzeby życiowe pozostają niezaspokojone. Co podkreśla się w opiniach, w ostatnich latach pojawiały się doniesienia o studentach śpiących w namiotach, samochodach czy prowizorycznych schronieniach. Dla wielu osób studiowanie przestało być okresem rozwoju i zdobywania doświadczeń, a stało się codzienną walką o przetrwanie.

Dane zebrane z uczelni pokazują, że problem występuje praktycznie w całym kraju.

Najwięcej przypadków bezdomności w roku akademickim 2024/25 odnotowano na:

• Atlantic Technological University (ATU) – 97 studentów,
• Munster Technological University (MTU) – 92 studentów,
• Technological University Dublin (TUD) – 54 studentów,
• South East Technological University (SETU) – 37 studentów,
• University of Galway – 33 studentów.

Na Uniwersytecie w Galway dodatkowe 47 osób poinformowało, że ich tymczasowe zakwaterowanie wkrótce się zakończy, co oznacza wysokie ryzyko utraty dachu nad głową. Maynooth University zidentyfikował co najmniej 21 studentów doświadczających bezdomności lub niestabilności mieszkaniowej. Także University of Limerick odnotował przypadki studentów zgłaszających problemy z zakwaterowaniem podczas ubiegania się o wsparcie finansowe. Nawet mniejsze instytucje, takie jak National College of Art and Design czy Institute of Art, Design and Technology, zgłaszały przypadki studentów pozostających bez stałego miejsca zamieszkania.

Jeszcze bardziej niepokojące są jednak luki w dostępnych danych, bo siedem dużych instytucji szkolnictwa wyższego, w tym University College Dublin, Trinity College Dublin, Dublin City University oraz University College Cork, nie było w stanie podać liczby swoich bezdomnych studentów. Najczęściej wskazywanym powodem był brak centralnego systemu gromadzenia danych. To szczególnie istotne, ponieważ część tych uczelni znajduje się w Dublinie, gdzie kryzys mieszkaniowy osiągnął najpoważniejsze rozmiary. Brak danych nie oznacza więc braku problemu. Wręcz przeciwnie, może sugerować, że jego rzeczywista skala pozostaje nieznana.

Eksperci coraz częściej podkreślają, że problem zakwaterowania studentów przestał być wyłącznie kwestią społeczną. Staje się również wyzwaniem dla całego systemu edukacji wyższej. Długoterminowa strategia rządu dotycząca zakwaterowania studentów wskazuje, że obecnie w Irlandii brakuje około 15 tysięcy miejsc noclegowych dla osób studiujących. Konsekwencją są coraz dłuższe dojazdy, rezygnacja z podjęcia studiów w wybranych uczelniach oraz pogłębianie nierówności społecznych. Najbardziej cierpią osoby pochodzące z rodzin o niższych dochodach, dla których koszty wynajmu stają się barierą nie do pokonania.

W efekcie dostęp do szkolnictwa wyższego, który miał być narzędziem wyrównywania szans, zaczyna zależeć od możliwości znalezienia mieszkania.

Odpowiedzią rządu ma być Narodowa Strategia Zakwaterowania Studentów na lata 2026–2035. Dokument przewiduje utworzenie 42 tysięcy dodatkowych miejsc noclegowych dla studentów w ciągu najbliższej dekady. Plan obejmuje budowę nowych akademików, rozwój prywatnych inwestycji oraz rozszerzenie systemu wynajmu pokoi w prywatnych domach. Jednocześnie rząd przyznaje, że skala potrzeb znacznie przekracza możliwości finansowe państwa. W strategii podkreślono, że realizacja planu będzie wymagała szerokiego zaangażowania sektora prywatnego.

Szacuje się, że około 10 tysięcy nowych miejsc ma powstać właśnie dzięki wynajmowi pokoi oraz prywatnym kwaterom.

Szczególną uwagę poświęcono również uniwersytetom technologicznym, które dynamicznie się rozwijają, ale często nie dysponują odpowiednią infrastrukturą mieszkaniową. Obecnie jedynie South East Technological University posiada na swoim kampusie specjalnie wybudowane akademiki, oferujące 426 miejsc.

Rosnąca liczba bezdomnych studentów stawia przed Irlandią poważne pytanie o kierunek rozwoju państwa. Kraj, który szczyci się dynamicznym wzrostem gospodarczym, coraz częściej zmaga się z problemem dostępności mieszkań dla własnych mieszkańców. Dla studentów konsekwencje są szczególnie dotkliwe, ponieważ bez stabilnego miejsca zamieszkania trudniej osiągać dobre wyniki, dbać o zdrowie psychiczne czy planować przyszłość. W skrajnych przypadkach młodzi ludzie stają przed dramatycznym wyborem między kontynuowaniem edukacji a zapewnieniem sobie podstawowych warunków życia.

Jak zauważa Bryan O’Mahony, żaden student nie powinien być zmuszony do wyboru między dachem nad głową a zdobyciem dyplomu. Tymczasem dla coraz większej liczby młodych ludzi w Irlandii taki wybór staje się codzienną rzeczywistością. Bez rozwiązania kryzysu mieszkaniowego ambitne cele dotyczące rozwoju szkolnictwa wyższego mogą pozostać jedynie deklaracjami.

Bogdan Feręc

Źr. PA Media

Photo by Denise Jans on Unsplash