Od konstytucyjnych barier po teorie spiskowe. Dlaczego trzecia kadencja Donalda Trumpa jest prawną mrzonką
Nagłówki prasowe po raz kolejny zelektryzowała wizja Donalda Trumpa sięgającego po dyktatorską władzę i trzecią kadencję w Białym Domu. Część publicystów skrupulatnie mnoży hipotetyczne luki prawne, które miałyby mu to umożliwić. Jednak problem w tym, że w gąszczu medialnych spekulacji rzadko kto sięga do źródła, czyli do samej Ustawy Zasadniczej Stanów Zjednoczonych. Tymczasem jej zapisy wyjątkowo precyzyjnie zamykają drogę do takiego scenariusza.
Naczelną przeszkodą pozostaje 22. poprawka do Konstytucji USA. Przepis ten jasno wskazuje, że ten sam człowiek może sprawować urząd prezydenta maksymalnie dwukrotnie. Ustawa nie uzależnia tego limitu od ciągłości władzy, czyli nie ma znaczenia, czy kadencje następują bezpośrednio po sobie, czy są przedzielone przerwą. Dwa razy i koniec. W tym miejscu do głosu dochodzą jednak liczni komentatorzy, proponujący zawiły fortel i w kolejnych wyborach na urząd prezydenta startuje J.D. Vance, a Donald Trump obejmuje stanowisko wiceprezydenta.
Po wygranej Vance rezygnuje z urzędu, a Trump, jako jego zastępca, więc wiceprezydent, naturalną drogą przejmuje pełnię władzy.
Ta kunsztowna koncepcja załamuje się jednak przy zderzeniu z inną regulacją, o której analitycy często zapominają, bo kłóci się z 12. poprawką do Konstytucji USA. Jej treść wyklucza z ubieganie się o fotel wiceprezydenta każdego, kto z przyczyn formalnych nie spełnia kryteriów wymaganych do objęcia urzędu prezydenta. Osoba z dwiema kadencjami na koncie po prostu nie może zostać zaprzysiężona jako wiceprezydent.
Inna, wyjątkowo popularna teoria spiskowa wiąże rzekome przygotowania do trzeciej kadencji z automatyczną rejestracją w systemie poborowym Selective Service System. Rejestracja objąć ma wszystkie osoby w wieku poborowym, co rozpocznie się pod koniec 2026 roku. To zdaniem części komentatorów zwiastuje gwałtowną rozbudowę armii i dążenie do wywołania potężnego konflikt zbrojnego. Następstwem wojny miałoby być wprowadzenie stanu wyjątkowego lub wojennego i zawieszenie wyborów.
Nawet ten scenariusz rozbija się o rzeczywistość prawną. Twarde zapisy 22. poprawki oraz amerykańska praktyka ustrojowa nie dają prezydentowi możliwości przedłużenia urzędowania z powodu stanu wojennego. Brak przeprowadzonych wyborów wygasza mandat lokatora Białego Domu wraz z końcem jego kadencji, a sukcesję przejmuje osoba wskazana przez ustawę o ciągłości władzy, czyli w pierwszej kolejności spiker Izby Reprezentantów.
Podstawy pod ten system położyło doświadczenie z połowy ubiegłego wieku. Do czasu Franklina Delano Roosevelta ograniczenie do dwóch kadencji miało charakter wyłącznie zwyczajowy, ustanowiony jeszcze przez Jerzego Waszyngtona. Natomiast Roosevelt, rządzący w cieniu Wielkiego Kryzysu i II wojny światowej, został wybrany na urząd czterokrotnie. Po jego śmierci Kongres uznał, że brak sztywnych ram stanowi zbyt duże zagrożenie dla demokracji. W 1947 roku uchwalono więc 22. poprawkę, którą stanowo ratyfikowano w 1951 roku.
O ile więc Donald Trump nie zdecyduje się na jawny, siłowy zamach stanu i zerwanie z ładem konstytucyjnym, czyli stanie się dyktatorem, jego powrót do Białego Domu na trzecią kadencję pozostaje prawnie niemożliwy.
Bogdan Feręc
Źr. Mat. internetowe
