Były prezydent krytykuje zniesienie „potrójnego zabezpieczenia”
W irlandzkiej debacie publicznej rozgorzała gwałtowna dyskusja dotycząca fundamentów polityki obronnej i międzynarodowej tożsamości kraju. Powodem emocji jest rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o obronności, którego celem jest zniesienie tzw. „potrójnego zabezpieczenia” (triple lock) – mechanizmu regulującego zasady wysyłania irlandzkich wojsk na misje zagraniczne.
Kluczowym i najbardziej wyrazistym głosem w tym sporze stało się stanowisko byłego prezydenta Michaela Daniela Higginsa, który zarzucił władzom brak uczciwości oraz bezrefleksyjne wciąganie kraju w struktury sojuszy wojskowych. Do słów byłego szefa państwa odniosła się minister Helen McEntee, określając znaczną część krytyki jako „retorykę” i zapewniając, że reforma nie zagraża tradycyjnej neutralności militarnej Irlandii.
Czym jest „potrójne zabezpieczenie” i co oznacza jego zmiana?
Dotychczas obowiązujący mechanizm „potrójnego zabezpieczenia” stanowił, że wysłanie za granicę grupy większej niż 12 żołnierzy wymagało spełnienia trzech bezwzględnych warunków:
- Mandatu Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych,
- Zgody rządu,
- Zatwierdzenia w głosowaniu przez parlament (Dáil).
Nowa rządowa propozycja zakłada wyeliminowanie pierwszego z tych wymogów – konieczności uzyskania rezolucji ONZ. Propozycja ta przeszła już ważny sprawdzian parlamentarny. Dáil stosunkiem głosów 79 za do 71 przeciw, opowiedział się za drugim czytaniem projektu oraz po raz pierwszy merytorycznie poparł odejście od zasady potrójnej zgody.
Zwolennicy zmian argumentują, że uzależnienie decyzji od Rady Bezpieczeństwa ONZ daje prawo weta pięciu stałym członkom tego organu (USA, Rosji, Chinom, Wielkiej Brytanii i Francji), co ogranicza suwerenność Irlandii. Przeciwnicy wskazują z kolei, że przepis ten był kluczowym filarem irlandzkiej neutralności i wyrazem szacunku dla międzynarodowego multilateralizmu.
Michael D. Higgins: „Ludzie wślizgują się w pewne rzeczy”
Były prezydent Michael D. Higgins, znany ze swojego wieloletniego zaangażowania na rzecz pokoju i antypolicyjnej postawy, ocenia działania rządu niezwykle surowo. Wskazuje, że odejście od wymogu uzyskania zgody ONZ, sprzyja stopniowemu włączaniu Irlandii w zewnętrzne sojusze militarne, a społeczeństwo nie otrzymuje pełnego obrazu sytuacji.
Oto jak były prezydent skomentował przebieg debaty oraz relacje z przedstawicielami sił zbrojnych: „Myślę, że byłoby nieuczciwe nie ujawniać całej historii, gdy mówimy o wstępnych sojuszach. Naprawdę tak uważam, ponieważ przez 15 lat mojej prezydentury miałem do czynienia z wysoko postawionymi oficerami armii. Właściwie, tak naprawdę, to z czym mamy do czynienia, a krytycy mają rację mówiąc, to fakt, że ludzie wślizgują się w pewne rzeczy, zamiast świadomie w nie wchodzić”.
Higgins wyraził również obawę o to, w jaki sposób Irlandia będzie w przyszłości angażować się w misje rozjemcze i pokojowe, stawiając pytania o rolę Unii Europejskiej w kształtowaniu tej polityki: „Załóżmy, że jesteś wyborcą i ktoś zada ci pytanie: czy będziemy czekać, aż Unia Europejska powie nam, dokąd mamy się udać, aby działać na rzecz pokoju? (…)”.
Odpowiedź rządu: „Chodzi o możliwość samodzielnego decydowania”
Wypowiedzi byłego prezydenta wywołały natychmiastową reakcję strony rządowej. Helen McEntee, pytana o te słowa podczas wizyty u irlandzkich żołnierzy stacjonujących na misji w Libanie, starała się złagodzić ton sporu, jednocześnie odpierając zarzuty o likwidację neutralności.
Minister McEntee zaznaczyła, że wokół reformy narosło wiele nieporozumień i bezpodstawnych obaw: „Jest wiele retoryki i sugestii, że będziemy zmuszać ludzi do działania, że będziemy zmuszać naszych żołnierzy do udania się w jakieś miejsce. To zawsze pozostanie wyborem Irlandii, a jako kraj neutralny, gdzie naszym priorytetem jest pokój, stabilność, narzucanie naszych wartości: pokoju, stabilności, bezpieczeństwa i wspieranie ludzi, którzy najbardziej potrzebują naszej pomocy. To się nie zmieni, ponieważ zmienia się potrójna blokada”.
Minister podkreśliła, że uzależnianie irlandzkich decyzji, od sytuacji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, często sparaliżowanej sporami politycznymi, grozi to odebraniem Irlandii możliwości reagowania na kryzysy humanitarne.
Helen McEntee: „Chodzi o to, abyśmy jako kraj mieli możliwość samodzielnego podejmowania decyzji. Nie zmienia to w żaden sposób naszej postawy neutralności militarnej. Nie zmienia to jednak faktu, że przez dziesięciolecia nasze wojska współpracowały z innymi wojskami. Chodzi o to, aby Irlandia miała wybór, mogła podejmować własne decyzje, pozostając jednocześnie krajem neutralnym”.
Przyszłość irlandzkiej neutralności
Debata nad zniesieniem „potrójnego zabezpieczenia” pokazuje głębokie pęknięcie w postrzeganiu bezpieczeństwa narodowego Irlandii. Z jednej strony znajduje się tradycyjne podejście, reprezentowane przez Michaela D. Higginsa, opierające się na ścisłym powiązaniu dyplomacji z systemem ONZ i ostrożności wobec integracji obronnej w ramach UE. Z drugiej strony rząd dąży do większej elastyczności decyzyjnej, argumentując, że wymóg zgody ONZ ogranicza podmiotowość państwa.
Niezależnie od ostatecznego wyniku prac legislacyjnych w Dáil, spór ten pozostanie jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w powojennej historii irlandzkiej polityki zagranicznej.
*
Nie jest też tajemnicą, że już od kilku lat pojawiają się w kraju pomysły, aby Irlandia dołączyła do Sojuszu Północnoatlantyckiego, więc zniesienie „potrójnego zabezpieczenia”, może stać się pierwszym krokiem w tę stronę.
Bogdan Feręc
Źr. PA Media
Fot. CC Irish Defence Forces
