Złudzenie dostępności. Irlandzki paraliż podstawowej opieki zdrowotnej

Wskaźniki demograficzne Irlandii jasno pokazują powagę sytuacji, iż mamy do czynienia z głęboką niewydolnością publicznego systemu ochrony zdrowia. Dane udostępnione w odpowiedzi na zapytania poselskie rzecznika Sinn Féin ds. zdrowia Davida Cullinane’a kreślą obraz instytucjonalnego zaniechania. Publiczna podstawowa opieka zdrowotna nie nadąża za realiami demograficznymi, a dystans między zapotrzebowaniem społecznym a ofertą państwa niebezpiecznie się powiększa.

Gdy przyglądamy się dynamice wzrostu populacji w latach 2020–2025, zauważamy wzrost liczby mieszkańców o niemal 10%. W tym samym czasie łączny zasób kadr medycznych w obszarze medycyny rodzinnej, czyli lekarzy GP, zwiększył się zaledwie o 6,4% – z 3034 do 3227 lekarzy. Ta różnica bezpośrednio uderza w pacjentów.

Tym samym obserwujemy powolny demontaż mechanizmów wyrównywania szans w dostępie do ochrony zdrowia.

Prywatyzacja przez zaniechanie

Najbardziej niepokojącym zjawiskiem jest ucieczka kadr z systemu publicznego. Liczba lekarzy świadczących usługi wyłącznie prywatnie wzrosła aż o 26,8% (z 500 do 634 osób). W tym samym okresie liczba medyków realizujących świadczenia w ramach kart medycznych (system GMS) wzrosła symbolicznie – o 2,3%. Co więcej, od 2020 roku do programu GMS dołączyło zaledwie 59 nowych medyków. Publiczny system ochrony zdrowia przestaje być więc dla lekarzy atrakcyjnym środowiskiem pracy, co prowadzi do rynkowej asymetrii. Opieka zdrowotna, zamiast być powszechnym prawem, staje się w Irlandii towarem limitowanym i zależnym od zasobności portfela.

Dla tysięcy osób oznacza to brak realnego wsparcia. Tylko do końca lipca bieżącego roku aż 5775 posiadaczy kart medycznych oraz kart uprawniających do bezpłatnych wizyt zwróciło się do Biura Przydziału Lekarzy Rodzinnych HSE o wyznaczenie placówki, która może ich przyjąć w ramach świadczenia takich usług. Ta liczba pokazuje, że tysiące ludzi w praktyce zostało pozbawionych opieki pierwszego kontaktu.

Wykluczenie regionalne

Analizy Irlandzkiego Kolegium Lekarzy Ogólnych potwierdzają, że kryzys ma zróżnicowany geograficznie, ale głęboko dotkliwy charakter. Strefy podmiejskie oraz obszary wiejskie stają się „medycznymi pustyniami”. Jaskrawym przykładem jest Waterford. Mimo wyraźnego wzrostu liczby mieszkańców od 2020 roku, w całym hrabstwie pojawiło się zaledwie trzech nowych lekarzy. Liczba medyków pracujących w ramach publicznego kontraktu GMS w tym regionie wręcz spadła. W efekcie dostęp do świadczeń finansowanych ze środków publicznych stał się tam jeszcze bardziej ograniczony niż pięć lat temu.

Urzędowy optymizm wobec rzeczywistości

W odpowiedzi na niepokojące dane strona rządowa reprezentowana przez minister zdrowia Jennifer Carroll MacNeill wskazuje na prowadzone prace zaradcze. Kluczowym punktem odniesienia pozostaje zapowiedziany w programie rządowym strategiczny przegląd praktyki ogólnej, którego finał i rekomendacje zaplanowano na ten rok. Departament Zdrowia  kładzie również nacisk na rosnący nabór do programów specjalizacyjnych.

Jednak bez głębokiej reformy warunków pracy w sektorze publicznym i zmiany podejścia do finansowania kontraktów GMS, ubytków kadrowych nie da się łatwo uzupełnić. Sam wzrost liczby rezydentów nie rozwiąże problemu, jeśli po zakończeniu kształcenia młodzi lekarze będą wybierać sektor prywatny lub emigrację. Sytuacja wymaga nie tylko obietnic i analiz, ale natychmiastowych decyzji naprawczych, zanim system podstawowej opieki zdrowotnej całkowicie straci drożność.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash