Zaciskanie pasa zamiast inwestowania. Nowa doktryna finansowa państwa i jej możliwe konsekwencje

Wicepremier i minister finansów Simon Harris zapowiedział wprowadzenie wiążących limitów wydatków dla resortów rządowych, co oznacza zasadniczą zmianę w sposobie prowadzenia polityki budżetowej w Irlandii. Jak poinformował w programie emitowanym przez RTÉ, rząd zamierza powrócić do „rytmu regularnych struktur wydatków”, mimo że, według jego słów, gospodarka kraju znajduje się obecnie w dobrej kondycji.

Decyzja ta powiązana jest z zatwierdzeniem przez Komisję Europejską średnioterminowego planu fiskalnego. Dokument ten był wcześniej przedmiotem krytyki ze strony Irlandzkiej Rady Doradczej ds. Fiskalnych, która zwracała uwagę, że plan przedstawiono z opóźnieniem. IFAC już wcześniej alarmował, że rząd prowadzi politykę budżetową tak, jakby nie brał pod uwagę przyszłych wyzwań. Wśród nich wskazywano przede wszystkim starzenie się społeczeństwa, skutki zmian klimatycznych oraz nadmierne uzależnienie dochodów państwa od podatku od osób prawnych płaconego przez niewielką grupę dużych amerykańskich korporacji międzynarodowych.

Jednocześnie poprzedni, jak i ten rząd był wielokrotnie krytykowany za przekraczanie limitu wzrostu wydatków o 5%. Nowe podejście ma to zmienić, czyli limity wydatków resortów mają być bezwzględnie przestrzegane. Minister finansów podkreślił, że nie będzie już podnosił pułapów wydatków, a resorty będą musiały zmieścić się w wyznaczonych ramach, w przeciwnym razie wpłynie to na ich przyszłoroczne budżety.

Rząd argumentuje, że równolegle zwiększono wydatki na inwestycje kapitałowe i infrastrukturę. Według Ministerstwa Finansów takie wydatki należy traktować jako inwestycję w przyszłość, ponieważ prowadzą do powstawania aktywów publicznych. Dodatkowo część nadwyżek budżetowych trafiać ma do dwóch długoterminowych funduszy oszczędnościowych. W praktyce oznacza to jednak zmianę filozofii funkcjonowania państwa, więc od modelu relatywnie elastycznego finansowania potrzeb publicznych do modelu twardych limitów wydatkowych. W takiej sytuacji wiele projektów publicznych może stanąć przed ryzykiem ograniczenia finansowania, opóźnień lub całkowitego wstrzymania realizacji, zwłaszcza jeśli presja fiskalna będzie rosnąć.

Nowe zasady mogą szczególnie mocno dotknąć projekty rozłożone na lata oraz przedsięwzięcia wymagające stopniowego zwiększania nakładów finansowych. W przypadku ścisłego przestrzegania limitów wydatków każdy dodatkowy koszt będzie wymagał redukcji wydatków w innych obszarach.

*

Ograniczaniem wydatków nie rozwija się kraju, a prowadzi do wyhamowania jego rozwoju i państwo, które zaczyna koncentrować się wyłącznie na zaciskaniu pasa, rezygnuje z ambicji strategicznych, najzwyczajniej w świecie ogranicza własne możliwości wzrostu. Nie od dziś wiemy, że rozwój gospodarczy wymaga inwestycji, odwagi fiskalnej i długofalowego myślenia. Natomiast nadmierna koncentracja na ograniczaniu wydatków może oznaczać utratę tempa modernizacji, a w konsekwencji pogorszenie pozycji kraju w dłuższym horyzoncie czasu.

Budżety państw przypominają czasem restrykcyjną dietę, bo krótkoterminowo można szybko schudnąć, ale jeśli przestanie się jeść białko i trenować, mięśnie, czyli realna siła państwa, znikają szybciej, niż pojawił się entuzjazm do oszczędzania. W ekonomii od zawsze trwa starcie między bezpieczeństwem a rozwojem, więc zawsze należy znaleźć balans, aby bez utraty tempa rozwoju, nie wydawać nadmiernych środków.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot. Kadr z programu RTE