Wstyd zamiast mandatu. Irlandia chce zawstydzać tych, którzy zamieniają lasy w wysypiska

Nielegalne wyrzucanie śmieci od lat pozostaje jednym z najbardziej uporczywych problemów środowiskowych w Irlandii. Pobocza dróg, leśne dukty i torfowiska coraz częściej przypominają prowizoryczne wysypiska, a lokalne władze liczą koszty, w równym stopniu te finansowe, jak i społeczne. Teraz w debacie publicznej pojawia się propozycja, która ma uderzyć nie tylko w portfele sprawców, ale przede wszystkim w ich poczucie wstydu.

Radna Fine Gael Aileen Browne z Charleville w hrabstwie Cork nie kryje frustracji. Nielegalne składowanie odpadów nazywa wprost „plagą dla środowiska” i problemem, który wymknął się spod kontroli. W rozmowie na antenie stacji Newstalk podkreśliła, że skala zjawiska wyraźnie wzrosła w okresie świątecznym. Wiejskie drogi, które dla wielu są symbolem spokoju i naturalnego krajobrazu, stały się w ostatnich miesiącach miejscem masowego porzucania odpadów domowych.

Jak zaznacza Browne, nie jest to problem ograniczony do jednego regionu. Rozmowy z innymi radnymi pokazują, że z nielegalnymi wysypiskami borykają się samorządy w całym kraju. Co więcej, osoby wyrzucające śmieci rzadko działają jednorazowo. To powtarzalne zachowania, które generują ogromne koszty dla lokalnych władz. Do końca września 2025 roku sama Rada Hrabstwa Cork zebrała aż 86 ton porzuconych odpadów. Każda taka interwencja to godziny pracy służb komunalnych i dodatkowe wydatki związane z bezpieczną utylizacją śmieci.

W obliczu tych liczb coraz głośniej wybrzmiewa pytanie o skuteczność dotychczasowych kar. Obowiązujące grzywny, a sięgające około 150 euro, zdaniem radnej przestały pełnić funkcję odstraszającą. Dla wielu sprawców są one jedynie kosztem wkalkulowanym w nielegalne pozbywanie się odpadów. Dlatego Browne proponuje zmianę podejścia i zamiast polegać wyłącznie na karach finansowych, należy sięgnąć po sankcje, które uderzą w dumę oraz komfort sprawców.

Jej pomysł jest prosty, ale wymowny. Osoby przyłapane na nielegalnym wyrzucaniu śmieci miałyby obowiązek wykonywania prac społecznych polegających na sprzątaniu odpadów. Chodzi o to, by nie tylko zapłaciły karę, ale też zobaczyły na własne oczy skalę szkód, jakie wyrządzają. Według Browne to właśnie bezpośredni kontakt z brudem, który sami stworzyli, może stać się realnym czynnikiem odstraszającym.

W tle tej dyskusji pojawia się również temat monitoringu. Instalowanie kamer w miejscach szczególnie narażonych na nielegalne wysypiska wydaje się logicznym rozwiązaniem, jednak radna przyznaje, że może ono napotkać poważne bariery prawne, zwłaszcza związane z przepisami RODO. Konieczność informowania o monitoringu ogranicza jego skuteczność. Dlatego Browne apeluje także do kierowców, by sprawdzali nagrania z kamer samochodowych, które potencjalnie mogłyby pomóc w identyfikacji sprawców.

Propozycja „kar przez zawstydzenie” wywołuje żywą debatę. Dla jednych to powrót do dawnych metod odpowiedzialności społecznej, dla innych – konieczna reakcja na problem, który latami był bagatelizowany. Zwolennicy podkreślają, że nielegalne wyrzucanie śmieci to nie drobne wykroczenie, lecz działanie, które niszczy krajobraz, zagraża środowisku i obciąża wszystkich podatników.

Jeśli pomysł Aileen Browne zyska poparcie, Irlandia może stanąć przed zmianą filozofii karania. Zamiast anonimowych mandatów, widoczna odpowiedzialność, a zamiast cichego wyrzucania worków w rowie – publiczna konfrontacja z konsekwencjami własnych działań. W świecie, w którym pieniądze coraz rzadziej pełnią funkcję straszaka, to właśnie wstyd może okazać się najsilniejszym narzędziem, ale czy tym się stanie?

Bogdan Feręc

Źr. News Talk

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash