Umowa społeczna nowej ery. Czy mieszkańcy Zielonej Wyspy gotowi są zapłacić za lepsze państwo?

W debacie publicznej rzadko zdarza się, by temat podatków budził emocje inne niż niechęć czy frustracja, jednak najnowszy raport Economic and Social Research Institute rzuca zupełnie nowe światło na kondycję moralną i oczekiwania irlandzkiego społeczeństwa.

Jak się okazuje, w Irlandii dojrzewa ciche przyzwolenie na przebudowę fundamentów państwa opiekuńczego. Choć jedna trzecia respondentów wciąż uważa daniny za zbyt wysokie, niemal identyczna grupa, bo około 34 procent ankietowanych deklaruje gotowość do głębszego sięgnięcia do kieszeni, o ile każdemu euro wyjętemu z portfela towarzyszyć będzie wymierny wzrost jakości usług publicznych.

Ta statystyka plasuje Irlandię na szóstym miejscu wśród dwudziestu siedmiu badanych krajów Europy, co dowodzi, że nie jesteśmy już tylko społeczeństwem nastawionym na akumulację kapitału, ale wspólnotą poszukującą bezpieczeństwa w sprawnie działających instytucjach. Poparcie dla działań rządu mających na celu niwelowanie nierówności dochodowych utrzymuje się na poziomie znacznie wyższym od średniej unijnej. To nie jest jedynie suchy wynik ekonomiczny, lecz manifest pokoleniowy i klasowy. Badania ESRI przeprowadzone we współpracy z Community Foundation Ireland jasno wskazują, że za silniejszym państwem opowiadają się przede wszystkim kobiety, ludzie młodzi oraz klasa pracująca. To grupy, które najbardziej odczuwają trudy codzienności i dla których sprawiedliwość społeczna nie jest abstrakcyjnym hasłem, lecz warunkiem godnego życia.

Interesujące jest też to, jak ewoluuje nasze postrzeganie solidarności i o ile w większości krajów europejskich wydatki na osoby starsze i opiekę nad dziećmi cieszą się znacznie większą estymą niż pomoc dla bezrobotnych, o tyle w Irlandii te różnice są wyjątkowo zatarte. Wykazujemy się unikalną na tle kontynentu empatią wobec wszystkich grup wymagających wsparcia, co dr Daniel Capistrano z ESRI interpretuje jako wyraźny sygnał dla decydentów. Politycy otrzymali właśnie rzadki w tej branży kredyt zaufania i mandat do projektowania rozwiązań, które realnie poprawią podział dochodów i szans życiowych.

Należy jednak pamiętać, że nasza wiara w system nie jest niewzruszona. Raport przypomina lekcję z 2017 roku, kiedy rządowa kampania medialna skupiona na oszustwach zasiłkowych czasowo osłabiła przekonanie obywateli o tym, że świadczenia społeczne skutecznie zapobiegają ubóstwu. Narracja o „wyłudzeniach” uderzyła w fundament zaufania, który mozolnie odbudowała dopiero pandemia. Doświadczenie COVID-19, które dotknęło dochody tysięcy rodzin, sprawiło, że mieszkańcy Irlandii znów dostrzegli w państwie jedyną realną kotwicę w czasach kryzysu.

Jak zauważa Denise Charlton z Community Foundation Ireland, wyniki te są powodem do dumy, gdyż świadczą o głęboko zakorzenionym poczuciu sprawiedliwości. Irlandia stoi przed historyczną szansą, by, zamiast konkurować wyłącznie niskimi stawkami, zacząć wygrywać jakością życia, zdrowia i edukacji. Gotowość do poniesienia wyższych kosztów w zamian za lepsze jutro to nie naiwność, lecz dojrzała inwestycja w stabilność, która może stać się nowym znakiem rozpoznawczym naszej demokracji.

*

Trudno mi jednak uwierzyć, że przyjęcie takich rozwiązań przez rząd, poprawi stan usług publicznych, a bardziej skłaniam się ku tezie, że pieniądze zostaną zmarnotrawione na rozbudowę aparatu państwowego, którzy przeje wszelkie podwyżki podatków.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Jakub Żerdzicki on Unsplash