Światowa niedziela – Widmo zwrotu Paryża. Czy Francja zredefiniuje swoją rolę w Unii Europejskiej i podejście do Ukrainy?

W obliczu zbliżających się decyzji politycznych nad Sekwaną, perspektywa ewentualnego przejęcia władzy przez Marine Le Pen i prawicowe Zjednoczenie Narodowe staje się jednym z kluczowych tematów europejskiej debaty politycznej. Zapowiedzi liderki tej formacji sygnalizują możliwość radykalnego odejścia od dotychczasowej linii dyplomatycznej i gospodarczej Paryża.

Program zakłada m.in. drastyczne ograniczenie francuskich wpłat do budżetu Unii Europejskiej, całkowite wygaszenie finansowania Kijowa oraz demontaż kluczowych inicjatyw klimatycznych Brukseli. Ewentualny zwrot w polityce państwa będącego dotąd jednym z głównych silników integracji europejskiej, niesie więc potencjał do głębokiego przekształcenia układu sił na całym kontynencie. Jednym z najbardziej wyrazistych punktów propozycji Marine Le Pen jest deklaracja zakończenia francuskiej pomocy finansowej dla Ukrainy. Motywując to trudną sytuacją budżetową oraz „niebezpiecznym” stanem finansów publicznych Francji, Le Pen wskazała w rozmowie z mediami w Brukseli, że Paryż byłby w stanie utrzymywać dotychczasowe wsparcie finansowe najwyżej przez sześć miesięcy.

Zapowiedziała przy tym rezygnację z Unijnych sankcji wobec Rosji, deklarując jedynie gotowość do kontynuowania szkoleń wojskowych i dostaw sprzętu.

Na słowa te bezpośrednio zareagował prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski na łamach Financial Times, zaznaczając, że cena płacona za stabilność Europy nie da się porównać z wartością ludzkiego życia, a pełna wiedza o realiach frontowych i strukturach bezpieczeństwa zmienia perspektywę ocen. Stanowisko Le Pen w tej kwestii zbiega się z podejściem części amerykańskich środowisk konserwatywnych, pozostaje jednak w wyraźnej sprzeczności z polityką reprezentowaną chociażby przez premier Włoch Giorgię Meloni. Szefowa włoskiego rządu na forum Senatu w Rzymie zdecydowanie akcentowała, że konsekwentna presja na Rosję i wspieranie prawa Kijowa do samoobrony stanowią jedyny fundament pod trwały i sprawiedliwy pokój w Europie.

Zmniejszenie zaangażowania Francji przyniosłoby jednak skutki sięgające daleko poza relacje dwustronne. Elie Tenenbaum z Francuskiego Instytutu Stosunków Międzynarodowych (IFRI) zwraca uwagę, że prawdziwa waga stanowiska Paryża leży w jego wpływie na dyplomację i mechanizmy wielostronne. Francja odgrywa kluczową rolę w inicjatywach takich jak Koalicja Chętnych czy program Ukraine Support Loan (USL) o wartości 90 mld euro.

Blokowanie lub osłabianie takich instrumentów przez Paryż mogłoby sparaliżować cały unijny mechanizm wsparcia dla Kijowa. Od początku pełnoskalowej inwazji Francja zadeklarowała około 27 mld euro pomocy (z czego 19 mld euro poprzez kanały unijne), ustępując w ujęciu nominalnym głównie Niemcom, których deklaracje przekroczyły 50 mld euro.

W obszarze polityki europejskiej Le Pen proponuje sztywne ścięcie francuskiej wpłaty netto do budżetu UE z obecnych około 8 mld euro do maksymalnie 5 mld euro rocznie. Oznaczałoby to odwrócenie dotychczasowej linii prezydenta Emmanuela Macrona, który opowiadał się za ambitniejszym budżetem ogólnoeuropejskim i tworzeniem nowych zasobów własnych Wspólnoty.

Eksperci od polityki budżetowej, w tym Eulalia Rubio z Instytutu Jacques’a Delorsa, wskazują, że propozycje te zderzają się z prawnymi i prawno-finansowymi realiami Unii Europejskiej. Unijny budżet opiera się na elastycznych wyliczeniach uzależnionych od cykli gospodarczych, a jednostronne ograniczenie składki przez jedno z kluczowych państw wymusiłoby konieczność pokrycia manka przez pozostałych członków, co z kolei byłoby zarzewiem głębokiego kryzysu politycznego, zwłaszcza że Francja pozostaje największym beneficjentem unijnych dopłat rolniczych (WPR). Istotne jest też to, że próba jednostronnego cięcia wpłat na 2027 rok została już odrzucona przez francuskie Zgromadzenie Narodowe.

Dodatkowe napięcia budzi harmonogram negocjacji nad Wieloletnimi Ramami Finansowymi na lata 2028–2034. Le Pen określiła dążenia do zamknięcia ustaleń budżetowych przed serią wyborów w kluczowych państwach członkowskich, jako działanie naruszające procesy demokratyczne. Jednocześnie wzywa do przewartościowania mandatu Europejskiego Banku Centralnego, tak by priorytetowo traktował on wzrost gospodarczy, co z kolei napotyka na barierę formalnej niezależności tej instytucji oraz braku woli państw członkowskich do otwierania kolejnych gruntownych reform traktatowych po zmianach Paktu Stabilności i Wzrostu.

Potencjalna zmiana władzy we Francji stawiałaby także pod znakiem pytania dotychczasowy „dorobek” w zakresie regulacji prawnych i polityki klimatycznej. Krytyka ze strony Zjednoczenia Narodowego wymierzona jest w unijną biurokrację, a także w Europejski Zielony Ład, którego realizacja – trzeźwym zdaniem Le Pen – obciąża gospodarkę. Planowane zatrzymanie tego programu oraz ewentualna rezygnacja z wybranych organów doradczych, jak Europejski Komitet Regionów, wpisują się w proces powolnego demontażu unijnych priorytetów środowiskowych.

Thierry Chopin z Uniwersytetu Sorbońskiego podkreśla, że odejście Paryża od tradycyjnej roli motoru integracji, oznaczałoby utratę wkładu koncepcyjnego w budowanie europejskiej autonomii strategicznej i suwerenności przemysłowej. Choć pozycja Francji została w ostatnich latach osłabiona przez wysoki poziom długu publicznego (119%) oraz niestabilność wewnętrzną, jej polityczne wycofanie się z dotychczasowych zobowiązań zmieniłoby Unię Europejską z projektu zintegrowanego w znacznie luźniejszą konfederację państw narodowych.

Bogdan Feręc

Źr. EuroNews

Photo by Anthony DELANOIX on Unsplash