Porozumienie wielkopiątkowe

Nazw porozumienia, które doprowadziło do uspokojenia nastrojów na wyspie, jest wiele, ale najbardziej spopularyzowanym jest właśnie porozumienie wielkopiątkowe.

Nie będąc gołosłownym, przytoczyć należy też inne nazwy, więc Porozumienie z Wielkiego Piątku, Porozumienie z Belfastu, a najmniej znanym i rozpowszechnionym, jest chyba Porozumienie Stormont. Jak by jednak tego nie nazywać, miało miejsce 10 kwietnia 1998 roku i przypadało w Wielkanoc, skąd bierze się jego lokalna nazwa Good Friday Agreement.

Niektórzy z nas, głównie ci starsi, pamiętają obrazy z polskiej telewizji, a te pojawiały się przed 1998 rokiem bardzo często, gdzie mówiło się dużo o IRA, podkładanych bombach, strzelaninach na ulicach Belfastu, Londynu i miast Republiki, oraz osobach, które traciły życie.

Historycznie rzecz ujmując, porozumienie wielkopiątkowe przyczyniło się do zakończenia wieloletnich waśni na tle narodowościowym i politycznym, a sygnatariuszami porozumienia były rządy Irlandii Północnej, Republiki Irlandii oraz Wielkiej Brytanii. Co niekiedy jest pomijane, podpisy na porozumieniu, złożyli też przedstawiciele wszystkich głównych ugrupowań politycznych, jakie działały wówczas w Irlandii Północnej.

Za twórców porozumienia, które na 65 stronach zawiera zasady, jakimi kierować mają się strony podpisujące dokument, uważa się bezpośrednich jego twórców, więc katolickiego polityka Johna Hume oraz protestanta Davida Trimble. Tu kolejna ciekawostka, a i o tej niewiele się mówi, obaj panowie, za ten właśnie wkład w znormalizowanie stosunków na linii Belfast – Londyn – Dublin, otrzymali pokojową Nagrodę Nobla i stało się to w 1998 roku.

Co obecnie chce wykorzystać Sinn Féin, które pod rządami Mary Lou McDonald, odcina się od swojego zbrojnego ramienia, więc IRA, porozumienie wielkopiątkowe, przyniosło również plany na przyszłość, a znalazły się tam m.in. takie postanowienia:

  • Irlandia Północna pozostaje częścią Wielkiej Brytanii, ale w przyszłości społeczeństwo większością głosów będzie miało prawo zdecydować o zjednoczeniu wyspy.
  • Ugrupowania polityczne zobowiązały się do korzystania wyłącznie z pokojowych i demokratycznych sposobów działania.
  • Utworzone zostaną nowe instytucje Irlandii Północnej i współpracy regionalnej:
    • 108-osobowe Zgromadzenie Irlandii Północnej
    • Rząd z ministrami mianowanymi według siły ich ugrupowań w parlamencie liczonych metodą d’Hondta. Udział ugrupowań związanych z oddziałami paramilitarnymi uzależniony będzie od przestrzegania przez te oddziały zawieszenia broni i wypełniania warunków rozbrojenia.
    • Forum Obywatelskie złożone z przedstawicieli przedsiębiorców, związków zawodowych i organizacji pozarządowych o doradczej roli w kwestiach społecznych, ekonomicznych i kulturalnych;
    • Składająca się z członków rządów obu części wyspy Rada Ministerialna Północ-Południe, mająca na celu współdziałanie w sprawach dotyczących całej Irlandii.
    • Brytyjsko-Irlandzka Konferencja Międzyrządowa dla wspierania współpracy pomiędzy Irlandią i Wielką Brytanią.
    • Rada Brytyjsko-Irlandzka, w skład której wejdą przedstawiciele rządu Irlandii i Wielkiej Brytanii, jak również jej części składowych: Irlandii Płn., Szkocji i Walii oraz współzależne: Wyspy Man, Jersey i Guernsey. Jej celem jest wzmacnianie współpracy w sprawach dotyczących całego regionu.
    • Komisja Równouprawnienia i Komisja Praw Człowieka
  • W ciągu dwóch lat organizacje paramilitarne mają się rozbroić.
  • W ciągu dwóch lat mają być wypuszczeni więźniowie związani z ugrupowaniami paramilitarnymi przestrzegającymi zawieszenia broni.
  • Ma być wprowadzone nowe prawo w Irlandii Północnej w zakresie praw człowieka i równouprawnienia obywateli.
  • Irlandia zobowiązała się do zmiany zapisów w swojej konstytucji dotyczących roszczeń terytorialnych wobec Irlandii Północnej, a Wielka Brytania zobowiązała się uchylić ustawę o administrowaniu Irlandią (Government of Ireland Act 1920)
  • Lokalna policja zostanie zreformowana – Royal Ulster Constabulary zostanie zastąpiona Police Service of Northern Ireland.

Formalnie, 30-letni konflikt, zakończyło referendum z 22 maja 1998 roku, które przeprowadzono w Republice Irlandii i Irlandii Północnej. Przed referendum, treść porozumienia, rozesłana została do wszystkich domów na wyspie, a wynik, przytłaczającą ilością głosów, oznaczał, że mieszkańcy irlandzkiej wyspy, chcą pokoju i współpracy. Za porozumieniem w Irlandii Północnej głosowało 71% biorących udział, a frekwencja wyniosła 81%, natomiast w Republice, za porozumieniem było 94,4%, przy frekwencji 56%.

Porozumienie z Wielkiego Piątku obowiązuje do dzisiaj, przez siły polityczne wykorzystywane jest do pewnych celów, a przekonać mogliśmy się o tym, w czasie negocjacji brexitowych, kiedy wielokrotnie wspominano ten dokument. Samo porozumienie, nie stało się przyczynkiem do zakończenia wszelkich sporów, nie rozwiązało również wszystkich problemów wyspy, a te, najbardziej widoczne są teraz w Irlandii Północnej, podzielonej na część protestancką i katolicką. Podział polityczny wyznacza natomiast granica dzieląca zwolenników pozostania częścią Korony, od tych, którzy wolą wiedzieć się w Republice i połączyć z południową częścią wyspy, tworząc jeden kraj, a ten podzielono za sprawą brytyjskich okupantów.

Bogdan Feręc

Źr: Heritage Ireland

Polska-IE: Udostępnij
EnglishIrishPolishRussian
EnglishIrishPolishRussian