Mit czy rzeczywistość? Nowe badania rzucają światło na korzystanie z pomocy społecznej przez imigrantów w Irlandii

Przez lata debata na temat migracji w Irlandii była nierozerwalnie związana z pytaniem o wpływ imigrantów na system świadczeń społecznych. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiały się opinie, że część migrantów przyjeżdża do kraju nie tylko w poszukiwaniu pracy, ale również po to, by korzystać z hojnego systemu wsparcia socjalnego. Najnowsze badania pokazują jednak, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona niż powtarzane slogany i uproszczone stereotypy.

Raport opublikowany przez Economic and Social Research Institute (ESRI) przeanalizował dane Central Statistics Office, a dotyczące korzystania ze świadczeń społecznych przez osoby urodzone w Irlandii oraz przez imigrantów. Badacze objęli analizą szeroki zakres świadczeń, w tym zasiłki dla bezrobotnych, świadczenia związane z chorobą lub niezdolnością do pracy, a także wsparcie rodzinne i świadczenia na dzieci, w tym powszechny zasiłek na dziecko. Na pierwszy rzut oka dane mogą wydawać się zaskakujące. W 2024 roku przynajmniej jedno świadczenie otrzymało 61 proc. imigrantów oraz 56 proc. osób urodzonych w Irlandii. Sam ten wskaźnik mógłby sugerować, że osoby przybywające z zagranicy częściej korzystają z pomocy państwa. Autorzy raportu przestrzegają jednak przed wyciąganiem pochopnych wniosków.

Kluczowe znaczenie mają bowiem różnice demograficzne i struktura gospodarstw domowych. Część świadczeń ma charakter powszechny i jest związana z wychowywaniem dzieci lub sytuacją rodzinną, dlatego ich pobieranie nie musi świadczyć o zależności od systemu socjalnego. Po uwzględnieniu rodzaju świadczeń obraz staje się znacznie bardziej zróżnicowany. Szczególnie interesujące są dane dotyczące bezrobocia. W przypadku zasiłków dla bezrobotnych zarówno imigranci, jak i osoby urodzone w Irlandii korzystały z nich w identycznym stopniu – po 9 proc. Nie potwierdza to tezy, że migranci jako grupa częściej pozostają bez pracy i utrzymują się z państwowego wsparcia.

Jeszcze wyraźniejsze różnice pojawiają się w przypadku świadczeń związanych z niepełnosprawnością. Zasiłek tego typu otrzymywało 6 proc. osób urodzonych w Irlandii, podczas gdy wśród imigrantów odsetek ten wyniósł 4 proc. Oznacza to, że osoby przybyłe z zagranicy rzadziej korzystają z tej formy pomocy.

Jednocześnie raport wskazuje, że nie można mówić o jednej grupie „imigrantów”. Po podziale według regionów pochodzenia pojawiają się zauważalne różnice. W latach 2014–2024 wskaźnik pobierania zasiłków dla bezrobotnych przez osoby urodzone w Irlandii wyniósł 16 proc. Dla migrantów z krajów Europy Zachodniej należących do UE było to 13 proc., a dla osób pochodzących z Azji 12 proc. Z kolei wśród migrantów z Europy Wschodniej oraz Afryki wskaźnik sięgał 21 proc.

To właśnie te dane pokazują, że część dawnych obaw miała pewne podstawy, ale jedynie w odniesieniu do wybranych grup i konkretnych świadczeń. Nie potwierdza się natomiast szeroko rozpowszechnione przekonanie, że imigranci jako całość częściej żyją z pomocy społecznej niż rodowici mieszkańcy kraju. Uogólnienia okazują się niezgodne z dostępnymi dowodami statystycznymi.

Jeszcze ciekawsze wnioski płyną z drugiego raportu ESRI, który przeanalizował międzynarodowe badania dotyczące wpływu migracji na finanse publiczne. Z przeglądu wynika, że w ciągu ostatnich dwóch dekad osoby urodzone za granicą przeciętnie wnosiły większy wkład do budżetu państwa niż osoby urodzone w kraju. Według badaczy najbardziej korzystna dla finansów publicznych jest migracja związana z pracą. W Irlandii migranci są średnio młodsi od ludności rodzimej i częściej pozostają aktywni zawodowo. Oznacza to, że przez długi okres odprowadzają podatki i składki, jednocześnie w mniejszym stopniu korzystając z kosztownych świadczeń związanych ze starzeniem się społeczeństwa.

Szczególnie pozytywnie oceniono sytuację migrantów spoza Unii Europejskiej mieszkających w Irlandii. Raport wskazuje, że grupa ta charakteryzuje się bardzo wysokim poziomem zatrudnienia oraz wyższym poziomem wykształcenia niż średnia krajowa. W rezultacie ich wkład w finanse publiczne jest często większy niż w przypadku osób niebędących migrantami.

Wyniki badań nie kończą debaty o migracji, ale dostarczają ważnego punktu odniesienia dla dyskusji prowadzonej często pod wpływem emocji. Pokazują, że rzeczywistość jest bardziej skomplikowana niż zarówno narracja o masowym wykorzystywaniu systemu socjalnego, jak i twierdzenie, że różnice między poszczególnymi grupami migrantów nie istnieją. Dane sugerują, że ocena wpływu migracji wymaga patrzenia nie tylko na poziom pobieranych świadczeń, ale również na podatki, aktywność zawodową oraz długofalowy wkład w gospodarkę państwa.

Oba raporty zostały przygotowane przy wsparciu irlandzkiego Departamentu Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych i Migracji.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Mike Setchell on Unsplash