Irlandia stoi przed momentem, którego nie wolno zmarnować

Czasem historia nie przychodzi z hukiem, a czasami jest całkiem inaczej, ale tym razem takim momentem huku może być rewizja unijnych przepisów dotyczących pomocy państwa i według europosła Billy’ego Kellehera Irlandia powinna wykorzystać ją bez wahania.

Proponowane zmiany w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych (GBER) mogą radykalnie przyspieszyć inwestycje w kluczowych sektorach gospodarki. Chodzi przede wszystkim o budownictwo mieszkaniowe, ale także rolnictwo, rybołówstwo, ochronę środowiska oraz wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Innymi słowy, o fundamenty, na których stoi codzienne życie i przyszłość gospodarki.

Dotychczasowe przepisy były restrykcyjne, czyli ograniczały kiedy, gdzie i w jaki sposób państwo może udzielić pomocy, a w wielu przypadkach wymagały wcześniejszej zgody Komisji Europejskiej. To oznaczało miesiące oczekiwania, stosy dokumentów i decyzje, które przychodziły często zbyt późno. Nowa wersja przepisów ma to zmienić. Jej celem jest uproszczenie zasad, zmniejszenie obciążeń administracyjnych i dostosowanie prawa do współczesnych realiów społecznych, rynkowych oraz technologicznych.

Unia Europejska postawiła sobie konkretny cel, ograniczyć biurokrację o 35% w przypadku małych i średnich firm oraz o 25% ogółem. To nie kosmetyka, lecz próba zmiany filozofii działania. UE od dawna zmaga się z reputacją struktury powolnej i ociężałej decyzyjnie. Zniesienie obowiązku uzyskiwania wcześniejszej zgody na niektóre formy pomocy państwa może pozwolić rządom reagować szybciej, bardziej zdecydowanie i przede wszystkim skuteczniej.

Dla Irlandii kluczowe znaczenie ma sektor mieszkaniowy. Ostatnie zmiany już złagodziły zasady dotyczące inwestowania w mieszkania socjalne, ale nowa propozycja idzie dalej. Umożliwi ona rządowi nie tylko budowę mieszkań, lecz także finansowanie działań poprawiających ich efektywność energetyczną. To oznacza możliwość łączenia polityki mieszkaniowej z transformacją energetyczną, więc dwa kryzysy, jedno narzędzie.

Zmiany otwierają również drzwi dla innowacyjnych start-upów i scale-upów, które wcześniej nie zawsze kwalifikowały się do wsparcia. Młodzi rolnicy będą mogli inwestować w bardziej zrównoważone gospodarstwa, a państwo zyska większą swobodę w finansowaniu badań i rozwoju oraz infrastruktury energetycznej, w tym sieci i energii odnawialnej. W świecie, w którym zielona i cyfrowa transformacja nie jest już wyborem, lecz koniecznością, szybkość działania staje się walutą polityczną.

Kelleher ostrzega jednak, że zbyt duża elastyczność może zostać wykorzystana przez najbogatsze państwa członkowskie do przyciągania inwestycji kosztem innych. Taka dynamika już wcześniej budziła kontrowersje. Dlatego kluczowe będzie znalezienie punktu równowagi między szybkością działania a uczciwą konkurencją.

Irlandia ma teraz konkretny termin do 23 kwietnia 2026 roku, aby wziąć udział w konsultacjach i wpłynąć na ostateczny kształt przepisów. To nie jest formalność, a moment, w którym państwo może współtworzyć narzędzia, z których później będzie korzystać.

Rządy często tłumaczą brak działania ograniczeniami proceduralnymi. Tym razem jedno z tych ograniczeń może zniknąć. Jeśli Irlandia wykorzysta tę okazję, może przyspieszyć budowę mieszkań, wesprzeć przedsiębiorców i wzmocnić gospodarkę w czasie transformacji. Jeśli nie, pozostanie z tym, co zna najlepiej z rosnącymi kosztami, niedoborem mieszkań i pytaniem, dlaczego szansa została przegapiona.

Bogdan Feręc

Źr. MEP Billy Kelleher