Irlandia bliżej bezpiecznej zimy. Ryzyko wyłączeń prądu wyraźnie spadło

Irlandia wchodzi w kolejny sezon zimowy z lepszymi perspektywami dla bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. EirGrid, czyli operator zarządzający krajowym systemem elektroenergetycznym, ocenia, że ryzyko niedoborów mocy w okresie największego zapotrzebowania będzie wyraźnie mniejsze niż w latach poprzednich. Za poprawą sytuacji stoją nowe źródła wytwarzania energii, rozwój odnawialnych źródeł oraz dodatkowe możliwości zabezpieczenia dostaw. Nie oznacza to jednak, że irlandzki system energetyczny przestał być podatny na problemy. Wiele będzie zależało od temperatur, dostępności elektrowni i rzeczywistego zapotrzebowania na prąd.

Mniejsze ryzyko, ale czujność pozostaje konieczna

Według najnowszych prognoz EirGrid ryzyko, że dostępna moc wytwórcza nie wystarczy do pokrycia zapotrzebowania, jest obecnie znacznie niższe niż w ostatnich sezonach zimowych. Okres objęty analizą rozpoczyna się w listopadzie i potrwa do początku kwietnia, a więc obejmuje miesiące, w których gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i instytucje publiczne zużywają najwięcej energii.

Przedstawione przez operatora szacunki wskazują na stopniową poprawę bezpieczeństwa energetycznego. Prognozowany czas niedoboru mocy, wyrażany jako oczekiwana liczba godzin przerw w dostawach wynikających z niewystarczającej podaży, wynieść ma tej zimy zaledwie 0,8 godziny. Dla porównania, w poprzednim sezonie wskaźnik ten wynosił 1,1 godziny, a dwa sezony wcześniej 3,6 godziny. Jeszcze wcześniej osiągał poziom 21 godzin. To znacząca zmiana, szczególnie jeśli spojrzeć na nią w perspektywie kilku lat. Irlandia przez długi czas zmagała się z problemem ograniczonej rezerwy mocy wytwórczych, a szybki wzrost zapotrzebowania na energię, rozwój centrów danych i opóźnienia w rozbudowie infrastruktury zwiększały obawy o stabilność dostaw.

Warto jednak pamiętać, że prognozowany wskaźnik nie oznacza, iż przerwy w dostawach prądu na pewno wystąpią przez 48 minut. Jest to miara statystycznego ryzyka niedoboru mocy, a nie zapowiedź konkretnego wyłączenia. Rzeczywisty przebieg zimy będzie zależał od wielu czynników, w tym pogody, awarii oraz dostępności źródeł energii.

Nowe moce wytwórcze poprawiają sytuację

Jednym z najważniejszych powodów poprawy prognoz jest zwiększenie potencjału irlandzkiego systemu elektroenergetycznego. W ostatnim okresie do krajowego bilansu dołączyły nowe instalacje gazowe, magazyny energii oraz dodatkowe moce w energetyce wiatrowej i słonecznej. EirGrid wskazuje na 275 megawatów nowych mocy w elektrowniach gazowych, 63 megawaty w nowych instalacjach bateryjnych oraz 809 megawatów dodatkowej mocy zainstalowanej w źródłach wiatrowych i słonecznych.

Łącznie oznacza to istotne zwiększenie potencjału wytwarzania energii. Trzeba przy tym rozróżnić moc zainstalowaną od energii rzeczywiście dostępnej w danym momencie. Elektrownia gazowa może zwiększyć produkcję na żądanie, o ile ma dostęp do paliwa i pozostaje sprawna. Instalacje wiatrowe i słoneczne są natomiast uzależnione od warunków atmosferycznych. Z kolei baterie mogą oddawać zgromadzoną energię w okresach szczytowego zapotrzebowania, ale ich możliwości ogranicza pojemność oraz czas ładowania. To właśnie połączenie różnych technologii ma największe znaczenie dla stabilności systemu. Irlandia potrzebuje zarówno źródeł odnawialnych, jak i mocy dyspozycyjnych, które można uruchomić wtedy, gdy wiatr słabnie, słońce zachodzi, a zapotrzebowanie na energię rośnie.

Operator zwraca również uwagę na rosnącą rolę paneli fotowoltaicznych montowanych na dachach domów i innych budynków. Choć pojedyncza instalacja nie zmienia zasadniczo sytuacji w skali kraju, łączna produkcja tysięcy takich systemów może ograniczać zapotrzebowanie na energię pobieraną z sieci. Ma to znaczenie zwłaszcza w ciągu dnia, kiedy instalacje słoneczne mogą pokrywać część bieżącego zużycia.

Rezerwa, która może okazać się potrzebna

Dodatkowym zabezpieczeniem są cztery duże generatory wykorzystujące gaz i paliwa płynne. Mogą one zapewnić łącznie do 650 megawatów mocy w czterech lokalizacjach. Takie źródła mają szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy inne elektrownie nie są w stanie pokryć zapotrzebowania albo warunki pogodowe ograniczają produkcję energii odnawialnej. Dla porównania, według przyjętego w przedstawionych danych przelicznika 1000 megawatów wystarcza do zasilenia około 500 tys. odbiorców. Nie jest to jednak stała zależność, ponieważ rzeczywiste zużycie zależy od rodzaju odbiorców, pory dnia i charakterystyki poboru energii.

Istotną rolę odgrywają również połączenia międzysystemowe. Irlandia korzysta z czterech połączeń elektroenergetycznych oraz jednego połączenia gazowego, które umożliwiają pozyskiwanie dodatkowych dostaw. Dzięki nim kraj nie musi opierać bezpieczeństwa energetycznego wyłącznie na własnych elektrowniach. Połączenia zewnętrzne są jednak zabezpieczeniem, a nie gwarancją nieograniczonej dostępności energii. W okresach zwiększonego zapotrzebowania również inne państwa mogą potrzebować dodatkowej mocy, a możliwości importu zależą od warunków rynkowych i technicznych.

Centra danych pod szczególną obserwacją

Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów irlandzkiego rynku energii pozostaje zapotrzebowanie ze strony centrów danych. Irlandia stała się ważnym ośrodkiem infrastruktury cyfrowej, ale rozwój tego sektora zwiększa obciążenie sieci i wymaga odpowiedniego planowania nowych źródeł zasilania. EirGrid dysponuje możliwością zwrócenia się do centrów danych o ograniczenie poboru energii elektrycznej, jeśli pojawi się ryzyko, że zapotrzebowanie przekroczy dostępne zasoby. Według przedstawionych informacji operator dotychczas nie musiał korzystać z tego mechanizmu.

Sama możliwość ograniczenia zużycia pokazuje jednak, jak bardzo zmienił się sposób zarządzania systemem energetycznym. W przeszłości bezpieczeństwo dostaw kojarzono przede wszystkim z budową kolejnych elektrowni i rozbudową sieci. Dziś równie ważne staje się zarządzanie popytem, elastyczność odbiorców oraz możliwość czasowego ograniczenia poboru przez największych użytkowników. W dłuższej perspektywie będzie to wymagało wyważenia interesów. Centra danych przynoszą gospodarce inwestycje i miejsca pracy, ale nie mogą rozwijać się w oderwaniu od rzeczywistych możliwości infrastruktury. Dostępność energii pozostaje jednym z warunków ich funkcjonowania, podobnie jak konkurencyjne ceny i niezawodność sieci.

Słaby punkt irlandzkiego bezpieczeństwa energetycznego

Mimo poprawy prognoz Irlandia nadal ma istotne ograniczenie infrastrukturalne: nie dysponuje krajowymi magazynami gazu ziemnego. To problem, ponieważ gaz odgrywa ważną rolę w produkcji energii elektrycznej, zwłaszcza w okresach, gdy zapotrzebowanie rośnie, a źródła odnawialne nie dostarczają wystarczającej ilości energii. Brak magazynów oznacza mniejsze możliwości gromadzenia zapasów paliwa na wypadek zakłóceń dostaw. Państwo planuje utworzenie pływającego terminalu umożliwiającego magazynowanie gazu, który mógłby zwiększyć elastyczność zaopatrzenia. Projekt ten wpisuje się w szerszą debatę o tym, jak zabezpieczyć dostawy energii w kraju, który nie może polegać wyłącznie na krajowej produkcji paliw.

Wcześniej rozważano również budowę prywatnego terminalu gazu ziemnego w Tarbert w hrabstwie Kerry. Plany spotkały się jednak ze sprzeciwem ze strony organów ochrony środowiska. Spór ten pokazuje trudność, przed którą stoją irlandzkie władze: muszą jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo energetyczne, ograniczać emisje i uwzględniać wpływ nowych inwestycji na środowisko.

Nie da się przy tym rozwiązać wszystkich problemów za pomocą jednego projektu. Bezpieczeństwo energetyczne wymaga połączenia kilku elementów: wystarczającej liczby elektrowni, stabilnych dostaw paliw, magazynowania energii, połączeń z sąsiednimi rynkami oraz infrastruktury zdolnej do obsługi rosnącego popytu.

Pogoda nadal będzie dyktować warunki

Ostateczny bilans nadchodzącej zimy pozostaje uzależniony od temperatur. EirGrid wskazuje, że spadek temperatury o jeden stopień Celsjusza może zwiększyć zapotrzebowanie na energię elektryczną o około 55 megawatów. To istotna wartość, ponieważ w chłodniejszych okresach rośnie wykorzystanie ogrzewania elektrycznego, a gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa częściej korzystają z urządzeń zużywających energię. Jeżeli niskie temperatury utrzymają się przez dłuższy czas, system może zostać poddany znacznie większej presji niż podczas łagodnej zimy.

W poprzednim sezonie szczytowe zapotrzebowanie na energię okazało się niższe od prognozowanego, między innymi ze względu na stosunkowo łagodną zimę. Nie można zakładać, że podobny scenariusz powtórzy się również w tym roku. Nawet przy większej dostępnej mocy nagły wzrost popytu, awaria dużego bloku energetycznego czy ograniczenia w dostawach paliwa mogą pogorszyć sytuację. Dlatego niższe ryzyko niedoborów należy traktować jako poprawę punktu wyjścia, a nie jako dowód, że problem bezpieczeństwa energetycznego został ostatecznie rozwiązany.

Komentarz: drogi prąd uczy oszczędzania

Jest jeszcze jeden czynnik, którego nie należy pomijać w analizie irlandzkiego rynku energii: zachowanie samych odbiorców. Nie można się szczególnie dziwić, że prognozy na zimę wyglądają lepiej, jeśli weźmiemy pod uwagę ceny prądu, z jakimi od dłuższego czasu mierzą się mieszkańcy Irlandii. Energia elektryczna należy w tym kraju do najdroższych w Europie, a w niektórych porównaniach cenowych Irlandia znajduje się na samym szczycie zestawień. Ostateczna pozycja zależy jednak od przyjętej metodologii, okresu badania oraz tego, czy porównuje się ceny nominalne, podatki, opłaty sieciowe czy siłę nabywczą gospodarstw domowych.

Wysokie rachunki mają swoje konsekwencje. Ludzie wyłączają niepotrzebne urządzenia, skracają czas korzystania z ogrzewania elektrycznego, uważniej planują zużycie energii i szukają sposobów na ograniczenie kosztów. Dla wielu gospodarstw domowych nie jest to kwestia ekologicznej mody, lecz zwyczajnej ekonomii. Kiedy rachunek za prąd zaczyna przypominać dodatkowy podatek od życia, oszczędzanie przestaje być wyborem, a staje się koniecznością.

Mniejsze zużycie może zatem ograniczać obciążenie sieci i zmniejszać ryzyko, że w godzinach szczytu zabraknie dostępnej mocy. Nie oznacza to oczywiście, że sama oszczędność odbiorców wyjaśnia poprawę prognoz EirGrid. Operator wskazuje również na nowe moce wytwórcze, rozwój energetyki odnawialnej, magazyny bateryjne i dodatkowe źródła rezerwowe. Nie należy też utożsamiać niższego zużycia energii z dowodem na powszechne zubożenie społeczeństwa, choć to wielce prawdopodobne Warto jednak zadać pytanie, czy irlandzki model energetyczny nie zaczyna przypominać mechanizmu, w którym konsumenci sami rozwiązują część problemu poprzez ograniczanie korzystania z coraz droższej usługi? Państwo i operatorzy inwestują w nowe moce, a mieszkańcy równolegle uczą się, jak żyć przy mniejszym zużyciu prądu, ponieważ na większe rachunki zwyczajnie nie zawsze ich stać.

To niewątpliwie pomaga systemowi w godzinach szczytowego zapotrzebowania, ale nie powinno być traktowane jako substytut rozsądnej polityki energetycznej. Celem nie może być sytuacja, w której bezpieczeństwo dostaw poprawia się dlatego, że ludzie muszą ograniczać zużycie energii z obawy przed rachunkami. Dobrze funkcjonujący system powinien zapewniać jednocześnie stabilne dostawy, rozsądne ceny i warunki do rozwoju gospodarki. Mniejsza presja na sieć jest dobrą wiadomością. Jeszcze lepszą byłaby jednak taka sytuacja, w której mieszkańcy wyspy mogliby korzystać z energii bez obaw o zimowe niedobory i bez konieczności zastanawiania się, czy włączenie ogrzewania nie okaże się przypadkiem luksusem.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Evgeniy Alyoshin on Unsplash