Dobry VAT, słabe nastroje. Fiskus wchodzi w rok bez przesadnego optymizmu

Rok zaczął się dla finansów publicznych chłodno, ale bez dramatu, choć Skarb Państwa może mówić o stabilności, lecz powodów do świętowania zwyczajnie brak. Liczby są otrzeźwiające, a ich sens dla zwykłych ludzi dość prosty, co znaczy, że pieniądze do państwowej kasy płyną wolniej, niż można było oczekiwać.

W styczniu całkowite dochody podatkowe wyniosły 8,5 mld euro, a to tylko 48 mln euro więcej niż rok temu, czyli wzrost symboliczny – około 0,6 proc. Innymi słowy, państwo stoi w miejscu, a styczeń to przecież miesiąc, który zazwyczaj daje fiskusowi wskazówkę, jak wyglądać może cały rok. Najlepiej wypadł VAT i do budżetu wpłynęło około 4,2 mld euro, o 0,1 mld więcej niż rok wcześniej. To efekt świątecznych zakupów z listopada i grudnia. Tu gospodarka jeszcze oddycha pełną piersią, konsumenci wydawali pieniądze, handel działał. Tyle że to nic nowego – tak jest co roku, więc podatek VAT ratuje statystyki, ale on sam nie wystarczy, by ogłosić sukces.

Gorzej wyglądają inne podatki. Spadły wpływy z akcyzy, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz, co szczególnie niepokojące, z podatku od zysków kapitałowych. Ten ostatni zaliczył prawdziwe tąpnięcie, bo wpływy spadły o 107 mln euro rok do roku. To natomiast sygnał, że kapitał zachowuje się ostrożnie. Inwestorzy nie lubią niepewności oraz wysokich stawek, a gdy hamują, budżet czuje to pierwszy.

Podatek dochodowy od osób fizycznych wzrósł tylko o 1 proc., czyli o 30 mln euro. To mało, zwłaszcza po roku stabilnego wzrostu zatrudnienia. Bezrobocie spadło do 4,7 proc., płace rosną szybciej niż inflacja, a mimo to wpływy z PIT ledwo drgnęły. Eksperci zwracają uwagę, że to może być efekt większej liczby ulg podatkowych, ale dla budżetu liczy się jedno – pieniędzy przybywa wolniej.

Jeszcze gorzej wyglądają porównania nadwyżki Skarbu Państwa i w styczniu wyniosła ona zaledwie 0,1 mld euro – aż o 3,5 mld mniej niż rok wcześniej. Oczywiście to w dużej mierze efekt jednorazowych wpływów od Apple w 2025 roku, ale nawet po ich odjęciu saldo się pogorszyło. Część pieniędzy trafiła co prawda na długoterminowe konta oszczędnościowe państwa, lecz to wciąż oznacza mniejszą elastyczność tu i teraz.

Wydatki natomiast rosną i to solidnie, a łącznie wyniosły 11,8 mld euro. Wydatki budżetowe wzrosły tym samym o ponad 5 proc. rok do roku, co jest zgodnie z zapowiedziami ministra finansów, że wzrost nie przekroczy 6 proc. Formalnie wszystko się zgadza, ale problem w tym, że przy tak słabym wzroście dochodów margines błędu szybko się kurczy. Rząd podkreśla jednak dobrą kondycję rynku pracy i solidne wpływy z VAT. To prawda, ale jest tylko połową obrazu, bo ta druga mówi o słabszych podatkach kapitałowych, ostrożnych inwestorach i dochodach, które nie nadążają za wydatkami. Fiskus nie wpada w dziurę, ale też nie biegnie, co może być charakterystyczne dla kolejnych miesięcy.

*

Początek roku pokazuje jedno, że budżet nie jest w kryzysie, lecz w stanie czujnego oczekiwania. Jeśli kolejne miesiące nie przyniosą wyraźniejszego wzrostu wpływów, zwłaszcza z podatków dochodowych i kapitałowych, rząd stanie przed trudnymi wyborami, więc może wówczas ciąć wydatki, a nawet decydować się na podnoszenie niektórych podatków.

Bogdan Feręc

Źr. Independent

Photo by Jakub Żerdzicki on Unsplash