Dewastacja cmentarza Monachán w Taghmon: Zamach na pamięć i wspólnotę wiejską

Systematyczne niszczenie zabytkowych nekropolii nie jest wyłącznie aktem przestępczości pospolitej. W przypadku najstarszych cmentarzy staje się bezpośrednim uderzeniem w zbiorową tożsamość i ciągłość pokoleniową. Między kwietniem a lipcem na historycznym cmentarzu Monachán w miejscowości Taghmon w hrabstwie Wexford doszło do serii dewastacji, w których wyniku uszkodzono co najmniej 18 nagrobków, z których część pochodziła z XVII i XVIII wieku.

Bezmyślna przemoc dotknęła obiekt o szczególnym znaczeniu kulturowym, stanowiący rzadki ślad wielowyznaniowej historii regionu, gdzie w zgodzie spoczywają katolicy i protestanci – mówią okoliczni mieszkańcy.

Rozmiar zniszczeń w Taghmon ujawnia bezwzględność sprawców oraz skalę użytej siły. Zdemolowano nie tylko współczesne płyty, lecz także historyczne symbole tradycji. Zaskakuje też brutalność, z jaką potraktowano małą architekturę sakralną. W rozmowie z RTÉ lokalny radny ugrupowania Aontú Jim Codd opisał incydent jako drastyczne naruszenie sacrum:

„To zniszczone grobowce, wyrwane granitowe cokoły wokół niektórych grobów, żeliwny celtycki krzyż strącony ze ściany oraz różne nagrobki rozbite na kawałki, a nawet wyrwane z miejsca. […] Nie potrafię sobie nawet wyobrazić, dlaczego ktoś mógłby chcieć dokonać tak bezmyślnego zniszczenia i profanacji naszego chrześcijańskiego dziedzictwa. Nawet kamienie na drodze prowadzącej na cmentarz są wyrywane i rozrzucane”.

Dla lokalnej społeczności, która od lat bezinteresownie opiekowała się nekropolią, zdarzenie to ma wymiar głęboko traumatyczny. Prace porządkowe i konserwatorskie, prowadzone dotąd przez wolontariuszy, zostały w kilka tygodni zniweczone. Świadomość, że zniszczeniu uległy artefakty, których nie da się odnowić, zwiększa poczucie bezpowrotnej straty materialnej i historycznej.

Ci ludzie „są załamani” – podkreślił Jim Codd. „Macie tu kamienie z XVIII, XVII, a może i wcześniejszych wieków… tej historii nie da się zastąpić. To zniszczenie naszej kultury i wspaniałego cmentarzyska, gdzie katolicy i protestanci zostali pochowani obok siebie. To bardzo osobista sprawa dla tamtejszej społeczności, lokalni wolontariusze dbają o cmentarz, aby zachować historię, a potem to się dzieje”.

Dewastacja w Taghmon otwiera zarazem szerszą debatę polityczną dotyczącą bezpieczeństwa na prowincji oraz systemowego osłabienia wiejskich struktur policyjnych w Irlandii. Incydent na cmentarzu Monachán nie był bowiem pierwszym przypadkiem wandalizmu w tym miejscu, co potęguje oburzenie mieszkańców i budzi pytania o skuteczność służb prewencji.

Jim Codd zwrócił uwagę na systemowe tło problemu, zwoływane przez cięcia w infrastrukturze An Gharda Síochána trwające od ponad dekady:

„Ten cmentarz znajduje się w środku wioski Taghmon i mamy tu dwóch fantastycznych policjantów, ale teraz są oni wysyłani do Rosslare lub Wexford i coraz mniej czasu spędzają na posterunku. Tak jest w całym kraju od 2011 roku. Zamknięto 140 posterunków policji, a w co dziesiątym wiejskim posterunku nie ma funkcjonariuszy, więc nie mamy tam Gardy”.

Irlandzka policja prowadzi obecnie intensywne śledztwo mające na celu ustalenie tożsamości sprawców, szacując, że do dewastacji dochodziło sukcesywnie od 20 kwietnia do 27 lipca. Służby apelują do okolicznych mieszkańców, lokalnych przedsiębiorców oraz kierowców dysponujących nagraniami z monitoringu lub kamer samochodowych o przekazywanie materiałów dowodowych.

Sprawa z Taghmon staje się więc sprawdzianem nie tylko dla sprawności organów ścigania, ale również dla trwałości lokalnych wspólnot, które na zgliszczach zabytkowych nagrobków już rozpoczęły pierwsze prace, które pozwolą odtworzyć stan poprzedni.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot. Kadr z nagrania RTE