Co mówią nam dziewczęta, a co chłopcy o nękani w szkole

Kiedy młodzi ludzie opowiadają o swojej szkole, ich historie układają się w mapę miejsc bezpiecznych i tych, w których codzienność staje się cięższa do udźwignięcia. Najnowsze badanie ESRI pokazuje, że w tej mapie istnieje szczególna linia podziału, czyli płeć. Dziewczęta niemal dwukrotnie częściej niż chłopcy zgłaszają problem nękania. Brzmi intuicyjnie, ale badacze proszą, by nie traktować tego wprost jako dowodu na większą skalę przemocy wobec uczennic. Ich wniosek jest subtelniejszy: dziewczęta inaczej postrzegają zachowania, które uznają za krzywdzące i częściej reagują.

To postrzeganie znajduje odbicie w danych międzynarodowych. Analizy OECD pokazują, że dziewczęta mają bardziej zdecydowane poglądy na temat granicy moralnej, której w relacjach rówieśniczych przekraczać nie wolno. Silniej wspierają też tych, którzy stają w obronie słabszych. Jeden z wniosków z raportu brzmi jak przypomnienie o tym, jak działa szkolna socjologia i w koedukacji dziewczynki chętniej podnoszą głos. W szkołach jednopłciowych ich gotowość do zgłaszania nękania spada o połowę. Badacze sugerują, że to możliwy efekt atmosfery ochronnej, w której agresja staje się mniej akceptowalna społecznie, a sama szkoła rzadziej staje się areną ostrej rywalizacji.

Badanie, obejmujące ponad dwa tysiące uczniów z 21 różnorodnych szkół, pokazuje też, że płeć to tylko jeden z wielu czynników  wpływających na to, kto dostrzega problem nękania. Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi zgłaszają nękanie znacznie częściej – trzy na dziesięć takich osób widzi w swoim środowisku szkolnym poważny problem, podczas gdy wśród pozostałych uczniów proporcja ta wynosi niespełna jedna piąta. Różnice widać również między uczniami z obszarów wiejskich i miejskich. W szkołach wiejskich większy odsetek młodych ludzi wskazuje nękanie jako zjawisko realne i obecne. Młodsi uczniowie, ci z klas drugich, są bardziej wyczuleni na problem niż starsi, którzy zdają się bardziej oswojeni ze szkolną dynamiką.

Zaskakuje natomiast obserwacja dotycząca szkół DEIS, które służą społecznościom o niższym statusie ekonomicznym. To właśnie tam uczniowie rzadziej zgłaszają problem nękania. Wynik idzie pod prąd międzynarodowym badaniom, sugerując, że program DEIS może skutecznie budować klimat, w którym relacje stają się zdrowsze, a poczucie wspólnoty silniejsze niż w innych szkołach.

Kiedy badacze przechodzą do analizy postrzegania nękania, ich wnioski stają się jeszcze bardziej zniuansowane. Uczniowie, którzy uważają, że nauczyciele tłumaczą jasno i potrafią utrzymać uwagę klasy, znacznie rzadziej oceniają nękanie jako problem. Widać tu prostą zależność: tam, gdzie proces nauczania jest przejrzysty i angażujący, uczniowie czują się bezpieczniej. Podobną zależność widać w odpowiedzi na pytanie o lubienie szkoły. Uczniowie, którzy deklarują pozytywny stosunek do swojego środowiska szkolnego, są o połowę mniej skłonni postrzegać nękanie jako problem. W tle pobrzmiewa echo pandemii, uczniowie, którzy nadal odczuwają jej psychologiczne skutki, niemal dwa razy częściej widzą nękanie jako realne doświadczenie.

Na tym jednak nie kończy się ta historia, a drugą częścią badania jest pytanie o dobrostan. Tu również widoczna jest linia podziału płci. Dziewczęta rzadziej niż chłopcy deklarują wysoki poziom satysfakcji z życia, podobnie jak uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych oraz ci, którzy w domach mierzą się z trudnościami finansowymi. Jednocześnie pojawia się zaskakujący akcent: uczniowie szkół DEIS ponad dwa i pół raza częściej czują, że ich życie jest satysfakcjonujące. Geografia także ma tu swoje słowo, więc mniejsze szkoły i te położone na terenach wiejskich częściej sprzyjają pozytywnym ocenom życia.

Badacze zwracają uwagę na jeszcze jeden wymiar – poczucie sprawstwa. Uczniowie, którzy czują, że ich głos w szkole coś znaczy, znacznie częściej oceniają swoje życie pozytywnie. Ci, którzy uczą się poprzez projekty i działanie, również mają większe poczucie zadowolenia. Natomiast sport w szkole wciąż działa jak bezpiecznik i uczniowie zaangażowani w aktywność fizyczną aż 1,6 razy częściej deklarują wysoki poziom dobrostanu.

Na koniec zostaje obraz szkoły jako środowiska skomplikowanego, pełnego zależności, w którym nękanie nie jest prostą kategorią „jest albo go nie ma”. Badanie ESRI prowadzi nas przez ten krajobraz z precyzją i spokojem doświadczonego przewodnika. Pokazuje szkoły, w których nękanie jest codziennością, i takie, w których tkanka społeczna skutecznie je tłumi. Pokazuje głosy, które wybrzmiewają częściej, głosy dziewcząt i te, które z różnych powodów milczą.

Wyniki badań nie są jednak alarmem ani usprawiedliwieniem, są lustrem, w którym odbijają się uczniowie i ich szkolne światy, a to, co widać w tym lustrze, wymaga uważnego spojrzenia, bo od tego zależy, jak szkoły odpowiedzą na potrzeby młodych ludzi, zanim milczenie stanie się ich jedyną strategią.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Geert Willemarck on Unsplash