Nowy świt wielobiegunowości. Jak rozszerzony blok BRICS przejmuje inicjatywę w polityce międzynarodowej

Na naszych oczach dochodzi do fundamentalnej rekonfiguracji architektury globalnego ładu. Sobotni szczyt grupy BRICS w New Delhi nie pozostawia wątpliwości, bo organizacja ta przestała być jedynie swobodnym forum dyskusyjnym wschodzących potęg gospodarczych, a stała się pełnoprawnym podmiotem kształtującym politykę międzynarodową.

Reprezentując obecnie blisko połowę ludności świata oraz dominującą część globalnego wzrostu gospodarczego, 11 państw członkowskich zdecydowanie sięga po rolę architektów nowego ładu światowego. Dążenie to objawia się w bezpośrednim rzuceniu wyzwania zachodniej hegemonii, instytucjom finansowym zdominowanym przez Waszyngton i Brukselę oraz bezrefleksyjnemu stosowaniu jednostronnych sankcji.

Tegorocznym obradom przewodniczyły Indie, stojące przed skomplikowanym zadaniem zbalansowania interesów dynamicznie powiększającego się bloku. Przy jednym stole zasiedli liderzy państw o nierzadko sprzecznych wektorach geopolitycznych, czyli prezydent Rosji Władimir Putin, przywódca Chin Xi Jinping, nowo przyjęty prezydent Iranu Masoud Pezeshkian, premier Indii Narendra Modi oraz reprezentanci pozostałych ośmiu państw członkowskich. Mimo rozbieżności, szczyt przyniósł donośny, jednoznaczny przekaz skierowany do państw Zachodu.

Najmocniejszym akcentem spotkania stało się wspólne oświadczenie, stanowiące bezpośrednią ripostę na współczesne kryzysy geopolityczne. Przywódcy BRICS wyrazili głębokie zaniepokojenie rosnącą eskalacją na Bliskim Wschodzie. W kontekście amerykańsko-izraelskich uderzeń na irańską infrastrukturę, w oświadczeniu potępiono „umyślne ataki” na obiekty cywilne oraz pokojowe instalacje nuklearne podlegające zabezpieczeniom Agencji Energii Atomowej ONZ. Podkreślono imperatywne zachowania najwyższych standardów bezpieczeństwa nuklearnego podczas konfliktów zbrojnych.

Jednocześnie blok wystosował ostry protest przeciwko stosowaniu jednostronnych sankcji gospodarczych, które nie posiadają autoryzacji Rady Bezpieczeństwa ONZ. Choć w dyplomatycznym tekście zabrakło imiennego wskazania konkretnych państw, kontekst pozostaje absolutnie jednoznaczny. Rosja od 2022 roku zmaga się z bezprecedensową presją sankcji płynących z Zachodu po inwazji na Ukrainę, a Iran od lat poddawany jest szeroko zakrojonej blokadzie ekonomicznej.

„Wzywamy do wyeliminowania tego typu bezprawnych środków, które podważają prawo międzynarodowe oraz zasady i cele Karty Narodów Zjednoczonych” – głosi fragment wspólnej deklaracji. Sygnatariusze jednoznacznie wskazują, że instrumentarium nacisku ekonomicznego używane przez Zachód stało się naruszeniem fundamentów ładu międzynarodowego.

Siła BRICS polega dziś na zdolności do jednoczenia państw wokół wspólnego mianownika, jakim jest chęć przewartościowania globalnego zarządzania. Niemniej, poszczególni gracze realizują wewnątrz bloku własne, wyraziste strategie:

• Pekin i Moskwa: Dla Chin i Rosji BRICS stanowi kluczowy taran do rozbijania zachodniego dyktatu. Przemawiając podczas szczytu, Władimir Putin oskarżył kraje zachodnie o tkwienie w „myśleniu neokolonialnym” oraz próbę tłumienia konkurencji poprzez cła, sankcje i brutalną siłę. Rosyjski przywódca, wsparty przez Interfax, zaapelował o pilne rozszerzenie Rady Bezpieczeństwa ONZ o reprezentantów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Z kolei Chiny wykorzystują format do budowy alternatywnego bieguna wpływu i umacniania pozycji lidera Globalnego Południa.
• Teheran: Znajdujący się pod presją Waszyngtonu Iran traktuje blok jako tarczę ochronną. Prezydent *
• Masoud Pezeshkian dobitnie opowiedział się za dedolaryzacją i wdrożeniem rozliczeń w walutach narodowych. Wskazał, że odejście od zachodnich systemów finansowych to fundamentalny krok do zabezpieczenia suwerenności gospodarczej państw członkowskich.
• Nowe Delhi: Dla Indii gospodarka szczytu stanowi dowód kunsztu dyplomatycznego. Premier Narendra Modi stara się zrównoważyć strategiczne relacje z Rosją i Iranem z jednoczesnym pogłębianiem więzi technologicznych i obronnych z USA oraz Europą. Modi podjął próbę stonowania narracji, jakoby BRICS miał być czysto antyzachodnim sojuszem.

„BRICS nie jest przeciwko nikomu” – deklarował premier Indii, dodając, że grupa osiągnęła moment dojrzałości, w którym Globalne Południe musi przeobrazić się z biernego odbiorcy w aktywnego „twórcę zasad” w zakresie globalnego zarządzania.

Wpływ BRICS manifestuje także w pragmatycznych inicjatywach sektorowych. W odpowiedzi na zakłócenia handlu morskiego wywołane konfliktami, Indie zaproponowały utworzenie specjalnej sieci marynarzy BRICS, mającej chronić pracowników sektora morskiego i zabezpieczać kluczowe szlaki handlowe.

Szczyt stał się również areną istotnych interakcji dwustronnych. Spotkanie Narendry Modiego z Xi Jinpingiem, co stwarza realną szansę na kontynuację dyplomatycznego ocieplenia między azjatyckimi gigantami po krwawych incydentach granicznych z 2020 roku. Pokazuje to, że platforma BRICS potrafi kanalizować napięcia wewnętrzne na rzecz wyższych celów strategicznych, a to nie zawsze było oczywiste, pamiętając chociażby majowe fiasko ministrów spraw zagranicznych, którzy nie zdołali wówczas wypracować wspólnego stanowiska.

Powołana w 2006 roku przez Brazylię, Rosję, Indie i Chiny organizacja (do której w 2010 roku dołączyła Republika Południowej Afryki) przebyła długa drogę. Dziś, po rozszerzeniu do 11 członków, BRICS przestaje być jedynie pojęciem z zakresu bankowości inwestycyjnej. Staje się realną siłą, która zmienia reguły gry w polityce globalnej. Zachód nie może już ignorować głosu grupy, która nie tylko domaga się sprawiedliwej reprezentacji, ale zaczyna dyktować własne warunki na scenie międzynarodowej.

Bogdan Feręc

Źr. Independent

Fot. Brics2026.gov