Iluzja statystyk. Młode pokolenie w pułapce śmieciowego rynku pracy

Nawet pobieżna lektura oficjalnych komunikatów rynkowych mogłaby skłaniać do optymizmu. Bezrobocie w skali makroekonomicznej utrzymuje się wciąż jeszcze na niskich poziomach, a statystycy chętnie mówią o stanie niemal pełnego zatrudnienia. Wystarczy jednak zdjąć różowe okulary politycznego dyskursu i wniknąć w strukturę danych dotyczących najmłodszych uczestników rynku pracy, by obraz ten uległ gwałtownej dekonstrukcji.

Najnowsza analiza przygotowana przez think tank TASC (Think Tank for Action on Social Change) na zlecenie Irlandzkiej Rady Młodzieży (NYCI) bezlitośnie odsłania bolesną prawdę, że spadek wskaźników bezrobocia wśród młodych jest po części jedynie statystyczną zasłoną dymną, maskującą rosnącą niestabilność, niskie płace i głęboki problem usamodzielnienia.

Skaza na wizerunku sukcesu gospodarczego

Cofnijmy się o dwie dekady, by pojąć skalę tego pęknięcia. W latach 2000–2008 w Irlandii pracowało około 400 tysięcy osób w wieku od 15 do 24 lata. Ten stan rzeczy zdemolował kryzys finansowy z lat 2008–2012, kiedy to poziom zatrudnienia w tej grupie wiekowej skurczył się o ponad połowę. Choć w kolejnej dekadzie odnotowano powolne odrabianie strat, to proces ten definitywnie wyhamował. Po osiągnięciu poziomu 320 600 pracujących w trzecim kwartale 2021 roku, powrót do wskaźników sprzed potężnej zapaści gospodarczej okazał się niemożliwy.

Najnowsze odczyty Centralnego Urzędu Statystycznego (CSO) dobitnie uwiarygodniają tezę, że młodzież została zepchnięta na margines obecnej koniunktury. W lipcu miesięczna stopa bezrobocia wśród osób przed 25. rokiem życia urosła do poziomu 12,3%, podbijając i tak niepokojący, skorygowany wynik z czerwca (11,8%). Zderzenie tych danych z rządowym punktem odniesienia budzi uzasadniony niepokój – stopa bezrobocia w gronie najmłodszych jest obecnie aż dwa i pół razy wyższa, niż wśród pracowników mających 25 lat i więcej.

Autorzy raportu zwracają uwagę na jeszcze jedno, wysoce niepokojące zjawisko, czyli gwałtowny i długotrwały spadek ogólnego współczynnika aktywności zawodowej młodzieży. W czasie gdy starsze roczniki coraz liczniej zasilają rynek, odsetek młodych ludzi podejmujących pracę stale spada i pozostaje znacząco niższy niż na początku wieku.

Praca, która nie daje wolności

Rzeczywisty dramat nie rozgrywa się jednak wyłącznie w rubrykach urzędów pracy, lecz w życiu codziennym tych, którym udało się zdobyć zatrudnienie. Dyrektor ds. polityki i rzecznictwa w NYCI Kathryn Walsh trafnie zauważa, że sam fakt posiadania zajęcia nie odpowiada na fundamentalne pytanie, czy młody człowiek jest w stanie utrzymać się z własnej pracy i zbudować stabilne, niezależne życie?

Wielu młodych pracowników wpada w matnię wyzysku i systemowych ograniczeń. Raport TASC akcentuje zatrważający wzrost liczby osób zarabiających poniżej pełnej płacy minimalnej, do czego dochodzi zatrudnienie na nieregularne, elastyczne umowy oraz praca w niepełnym wymiarze godzin bez gwarancji stabilnego grafiku. Wygenerowany w ten sposób dochód okazuje się absolutnie niewystarczający w konfrontacji z porażającymi kosztami wynajmu mieszkań i ogólnym kryzysem mieszkaniowym. W efekcie drastycznie rośnie odsetek pracujących młodych dorosłych, którzy z przyczyn ekonomicznych zmuszeni są nadal mieszkać z rodzicami. Dziś praca na progu dorosłości nie gwarantuje więc wydostania się z rodzinnego gniazda, a staje się jedynie sposobem na przetrwanie. Dla licznej grupy jedyną ucieczką przed brakiem perspektyw i wykluczeniem społecznym ponownie staje się to, co przez dekady było klątwą tego kraju – decyzja o emigracji.

W poszukiwaniu dojrzałej strategii

Mydlenie oczu wybiórczymi wskaźnikami ekonomicznymi przestało spełniać swoją funkcję. Co politycy powinni być łaskawi już zauważyć. Jednak, jak podkreśla autor raportu i starszy ekonomista w TASC Oisín Gilmore, państwo potrzebuje odważnej, dalekowzrocznej strategii zatrudnienia młodzieży. Taki program nie może sprowadzać się wyłącznie do wypychania statystycznego bezrobotnego na jakikolwiek kurs czy do nisko płatnej pracy tymczasowej.

Rządzący muszą wreszcie połączyć politykę rynku pracy z polityką społeczną i mieszkaniową. Godne wynagrodzenie, ochrona przed arbitralną niestabilnością zatrudnienia oraz dostęp do cenowo przystępnych lokali mieszkalnych to bezwzględne filary, bez których młode pokolenie nie zdoła zbudować swojej podmiotowości.

Jeśli aparat państwowy nadal będzie ignorował te bariery, pozorna stabilność gospodarcza szybko rozsypie się pod naporem narastającej frustracji ludzi, którym odebrano prawo do niezależnego startu w dorosłość.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Brooke Cagle on Unsplash