Mieszkańcy Irlandii płacą setki euro więcej niż Europa
Irlandia niegdyś energetyczny prymus Europy Zachodniej dziś znalazła się po drugiej stronie rachunku. Z najnowszego raportu Instytutu Badań Ekonomicznych Nevin (Neri) wynika, że irlandzkie gospodarstwa domowe płacą średnio o około 360 euro rocznie więcej za energię elektryczną niż przeciętna w Unii Europejskiej. To nie jest drobna różnica, lecz problem strukturalny, który narasta od lat.
Autor raportu, więc ekonomista Paul Goldrick-Kelly mówi, że ceny energii elektrycznej w Irlandii rosły w ostatnich latach szybciej niż w jakimkolwiek innym zachodnim kraju UE. Wzrost ten nie tylko wyprzedził ogólną inflację, ale również trendy cenowe niemal całej Unii Europejskiej. Między styczniem 1996 roku a wrześniem 2025 roku ceny prądu na Zielonej Wyspie wzrosły czterokrotnie – ponad dwa razy szybciej niż ogólny wzrost cen konsumenckich. Szczególnie jaskrawo kontrast widać po 2022 roku. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę wiele państw UE odnotowało gwałtowne skoki cen energii, ale później nastąpiły równie wyraźne spadki. W Irlandii ta ulga przyszła, ale znacznie słabsza. Efekt? Trwała luka cenowa między wyspą a kontynentem, która dziś realnie obciąża domowe budżety.
Raport Neri wskazuje na kilka przyczyn tego stanu rzeczy, ale jedna dominuje nad pozostałymi, a jest nią nadmierne uzależnienie od gazu ziemnego. Irlandzki rynek energii został skonstruowany w taki sposób, że hurtowe ceny prądu są ściśle powiązane z cenami gazu. W praktyce oznacza to wyjątkową podatność na wahania światowych rynków surowców – bez amortyzatorów, jakie mają inne kraje.
Nie bez winy pozostaje także liberalizacja rynku energii, rozpoczęta etapami na początku XXI wieku. Miała przynieść konkurencję i niższe ceny. Zdaniem Goldricka-Kelly’ego przyniosła coś odwrotnego. „Jeśli celem liberalizacji było obniżenie cen, to najwyraźniej poniosła ona porażkę” – stwierdził wprost. System, który w teorii miał służyć konsumentom, w praktyce nie zaspokaja potrzeb gospodarstw domowych.
Do listy problemów dochodzi jeszcze chroniczne niedoinwestowanie infrastruktury sieciowej. Już w 2005 roku regulator energetyczny alarmował o „historycznym niedoinwestowaniu” sektora. Jak podkreśla raport, problem ten nie zniknął – raczej zakonserwował się w betonie i kablach, podnosząc koszty, które ostatecznie trafiają na rachunki odbiorców.
Paradoks jest bolesny. W 1990 roku Irlandia miała jedne z najniższych cen energii elektrycznej w UE-15. Na początku 2025 roku znalazła się wśród najdroższych krajów Europy w niemal wszystkich przedziałach zużycia energii przez gospodarstwa domowe. Transformacja energetyczna miała być marszem ku nowoczesności, a dla wielu rodzin okazała się marszem w stronę coraz wyższych opłat.
Wnioski raportu są jednoznaczne i bez ograniczenia roli gazu ziemnego oraz gruntownego przemyślenia konstrukcji rynku energii elektrycznej, Irlandia pozostanie energetyczną wyspą nie tylko geograficznie, ale i cenowo. System, jak mówi wprost autor raportu, w obecnym kształcie jest skonstruowany tak, by zawodzić irlandzkie gospodarstwa domowe.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by American Public Power Association on Unsplash
