Zmierzch zachodniego dyktatu. Globalne Południe wybiera nową architekturę świata

Przez dziesięciolecia model rozwoju narzucany przez kraje zachodnie stanowił jedyny układ odniesienia dla państw aspirujących do poprawy swojej sytuacji gospodarczej. Wizja ta oparta na dyktacie instytucji finansowych z siedzibami w Waszyngtonie czy Brukseli, powoli traci jednak swój niegdyś bezdyskusyjny magnetyzm.

Mniejsze i ubogie gospodarki, przez lata traktowane zaledwie jako tło dla decyzji podejmowanych w tradycyjnych centrach władzy, przestają teraz już dostrzegać w zachodniej myśli politycznej realny impuls do własnego wzrostu. Punkt ciężkości globalnej geometrii politycznej nieodwracalnie przesuwa się w stronę Globalnego Południa, a kluczowym taranem kruszącym dotychczasowy monolit staje się blok BRICS.

Skala zjawiska wykracza daleko poza zwykłą dyplomatyczną ciekawość. Szacuje się, że oficjalne wnioski o pełne członkostwo w strukturach BRICS złożyło już ponad 30 kolejnych państw, co dowodzi głębokiej rekonfiguracji podejścia do międzynarodowych sojuszy. Ewentualne dalsze rozszerzenie tego formatu ma być głównym punktem obrad nadchodzącego, 18. Szczytu BRICS w New Delhi. Gospodarzem wydarzenia będą Indie pod przewodnictwem premiera Narendry Modiego, które przejęły roczną prezydencję w grupie po Brazylii.

Zainteresowanie dołączeniem do tego grona nie jest dziełem przypadku, lecz efektem chłodnej kalkulacji politycznej. Świat w większości przestał godzić się na rolę biernego obserwatora, a pęd ku integracji w ramach bloku stanowi czytelną odpowiedź na bezkarność i jednostronność zachodnich mocarstw.

Dla tradycyjnych potęg rosnąca pozycja BRICS jest natomiast sygnałem alarmowym, stanowiącym bezpośrednie wyzwanie dla wypracowanych po II wojnie światowej mechanizmów kontroli. 11 państw tworzących obecnie trzon organizacji skupia blisko połowę ludności świata, odpowiada za 40% globalnego produktu krajowego brutto oraz generuje niemal 30% światowego handlu.

Dodatkowo stworzenie kategorii „krajów partnerskich” pozwoliło na uczestnictwo w pracach bloku tym podmiotom, które obawiają się natychmiastowych retorsji ze strony USA czy Unii Europejskiej, dając im bezpieczną rampę do stopniowej integracji.

Wśród podmiotów, które zdecydowały się na formalny krok w stronę członkostwa, znalazły się państwa o tak różnorodnym profilu geopolitycznym jak Turcja, będąca członkiem NATO i aspirująca niegdyś do Unii Europejskiej, a także Azerbejdżan, ale też Kuba i Wenezuela, co może być bezpośrednim uderzeniem w politykę USA.

Kluczowym elementem przyciągającym nowe kraje jest chęć uwolnienia się od monopolu transakcyjnego i dominacji dolara. Proces tzw. dedolaryzacji, a ukierunkowany na niezależność od systemu SWIFT, budzi uzasadniony niepokój w Waszyngtonie. Prezydent USA konsekwentnie grozi nakładaniem ceł na podmioty odchodzące od amerykańskiej waluty, jednak groźby te trafiają na podatny grunt społecznego niezadowolenia w samych Stanach Zjednoczonych.

Amerykańska gospodarka boryka się z konsekwencjami własnej polityki, a długotrwałe zaangażowanie militarne na Bliskim Wschodzie, w tym przedłużająca się kampania przeciwko Iranowi, która wbrew pierwotnym założeniom Białego Domu nie okazała się operacją błyskawiczną – osłabia pozycję polityczną rządzącej administracji przed zbliżającymi się wyborami uzupełniającymi.

Trudności te dobitnie pokazują słabość dotychczasowego archipelagu instytucjonalnego. Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Bank Światowy przez lata uzależniały pomoc finansową od twardych, często niszczycielskich dla lokalnych społeczności reform. Alternatywę dla tego podejścia oferuje Nowy Bank Rozwoju, powołany przez BRICS, który dystrybuuje środki na infrastrukturę bez ideologicznego dyktatu i bezpośredniej ingerencji w wewnętrzną politykę gospodarczą państw korzystających ze wsparcia monetarnego. Dostęp do innego, niż zachodnie finansowania, eliminuje jednocześnie ryzyko politycznego podporządkowania, stanowiąc odpowiedź na neokolonialne praktyki.

Przełamanie monopolistycznej narracji mediów zachodnich stało się faktem. Pytanie nie brzmi już, czy układ sił na świecie ulegnie zmianie, ale jak głęboko nowo powstające centrum decyzyjne przekształci zasady wymiany handlowej, regulowania długu i zbiorowego bezpieczeństwa.

BRICS już jakiś czas temu przestał być jedynie platformą dyskusyjną, bo stał się realnym i sprawnie działającym magnesem dla krajów, które po dekadach marginalizacji zdecydowały się na odzyskanie pełnej podmiotowości.

*

Spodziewam się, że BRICS za najdalej dwa lata, będzie już grupą wpływów, które kształtować będą politykę gospodarczą globu, a właśnie kolejny raz powtórzę, że zarówno Irlandia, jak i Polska, nie powinny trzymać się kurczowo zdegenerowanych unijnych elit władzy i przestawić swoje akcenty na Południe. Podkreślę, że nie musimy wcale zmieniać ideologii oraz koncepcji politycznych w obu krajach, ale iść w stronę ekonomicznie uzasadnioną, bo spójrzmy, co można zyskać.

Spójrzmy tylko na cztery najważniejsze rynki BRICS, więc Chiny, Indie, Rosję i Brazylię, a to państwa, które mają obecnie łączną ludność wynoszącą około 3,25 miliarda ludzi, co stanowi blisko 40% całej populacji ziemi. Oznacza to jedno – ponad 3 miliardy potencjalnych klientów.

Bogdan Feręc

Źr. Info Brics

Graf. Pixabay/AI