Wyspy na krawędzi. Wizja zjednoczenia Irlandii rozbije Wielką Brytanię?

Głębokie pęknięcia w spójności terytorialnej Zjednoczonego Królestwa przestały być jedynie domeną rozważań akademickich, a stały się realnym wyzwaniem politycznym dla Londynu. W Cardiff dojdzie dzisiaj do spotkania, które w perspektywie historycznej może okazać się punktem zwrotnym dla geopolityki i jedności Wysp Brytyjskich.

Liderzy kluczowych ugrupowań niepodległościowych i od dawna mówiących o autonomii, czyli Michelle O’Neill oraz Mary Lou McDonald z Sinn Féin, John Swinney reprezentujący Szkocką Partię Narodową (SNP) oraz Rhun ap Iorwerth z walijskiego Plaid Cymru, usiądą dziś do rozmów przy jednym stole. Cel tej inicjatywy jest czytelny, więc wywarcie zmasowanej presji na rząd centralny i Westminster w celu odblokowania prawnych mechanizmów umożliwiających przeprowadzenie plebiscytów niepodległościowych.

Format tego spotkania świadomie wykracza poza tradycyjną rutynę dyplomacji, a liderzy występują formalnie jako szefowie partii politycznych, a nie przedstawiciele władz regionalnych. Zabieg ten pozwala ominąć proceduralne gorsety, lecz w praktyce siła rażenia memorandum pozostanie potężna. Skonsolidowany front Edynburga, Belfastu oraz Cardiff stworzy natomiast nową jakość polityczną, podważając dotychczasową doktrynę brytyjskiej niepodzielności, na której opierała się architektura Królestwa.

Reakcja obrońców status quo była natychmiastowa i wyrazista. Wicepremier Irlandii Północnej Emma Little-Pengelly z Demokratycznej Partii Unionistycznej (DUP) zdecydowanie odcięła się od działań swojej partnerki i jednocześnie pierwszej minister z gabinetu w Belfaście. Wskazując na koalicyjny, współdzielony charakter urzędu pierwszego ministra. Little-Pengelly oskarżyła O’Neill o polityczną samowolę i próby instrumentalnego wykorzystania stanowiska do realizacji własnego programu. Spór ten obnaża faktyczny paraliż ideowy wewnętrznych struktur politycznych Irlandii Północnej, gdzie republikańskie dążenia zderzają się z twardym oporem unionistów.

Napięcie po stronie Londynu pozostaje równie wysokie. Kolejne gabinety na Downing Street po 2014 roku konsekwentnie neutralizowały wszelkie próby powtórzenia szkockiego referendum, a i blokowały myśl o takim samym w Irlandii Północnej. Choć w dyskusji parlamentarnej z ust premiera Andy’ego Burnhama padły słowa sugerujące możliwość ponownego przemyślenia sprawy w przypadku powstania wyraźnego konsensusu, to późniejsze stanowcze deklaracje szefa rządu zmyły wszelkie złudzenia. Brytyjski rząd wciąż podtrzymuje stanowisko, że kolejne głosowania odłączeniowe są prawnie wykluczone.

Ta powściągliwość londyńskiego rządu napotyka jednak na rosnące opory w regionach. Szkocka minister edukacji Mairi McAllan otwarcie punktuje postawę Westminsteru, wskazując, że status quo stał się trwale nie do utrzymania. W ocenie strony szkockiej proces zmiana ma charakter transformacyjny i nie da się go zablokować decyzjami administracyjnymi. Edynburg dąży tym samym do przeniesienia sporu na grunt formalno-prawny, by uzyskać twarde gwarancje decydowania o własnym losie.

Sytuację dodatkowo dynamizują czynniki międzynarodowe oraz wyraźny impuls ze strony USA. Ostatnie wypowiedzi Donalda Trumpa popierające jedność Irlandii dały republikańskim strategom potężny impuls do działania. Przedstawiciele Sinn Féin otwarcie deklarują, że postanowienia Porozumienia Wielkopiątkowego dają pełny mandat do rozpoczęcia przygotowań do konstytucyjnego wyboru. W ich retoryce wizja zjednoczenia Irlandii przestała być jedynie odległą ideą, a stała się konkretnym projektem polityczno-gospodarczym, który wymaga podjęcia prac tu i teraz.

Lider Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth akcentuje pragmatyczny wymiar tej współpracy. Obok spraw stricte niepodległościowych, koalicję regionów spaja sprzeciw wobec dotychczasowego modelu finansowania oraz chęć wywalczenia sprawiedliwego podziału zasobów. Wspólne stanowisko Walii, Szkocji i Irlandii Północnej pokaże, iż podważenie centralizmu Londynu odbywa się na wielu płaszczyznach jednocześnie.

*

Obserwujemy więc proces, który w swoich skutkach może przypominać głęboką dekonstrukcję dotychczasowego układu państwowego. Zorganizowany napór trzech kluczowych podmiotów regionalnych sprawia, że Westminster i Downing Street stają przed niespotykanym dotąd wyzwaniem. Jeśli inicjatywa z Cardiff zdoła przełamać dotychczasowy opór rządu centralnego, Wyspy Brytyjskie mogą wkroczyć w erę fundamentalnych przekształceń geopolitycznych, których najbardziej realnym i rychłym efektem stanie się pełna konsolidacja terytorialna Irlandii oraz narastająca suwerenność pozostałych części składowych dawnego imperium.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot. NASA