Wstrząs w Waszyngtonie i Moskwie: Jak jedna rozmowa Trumpa z Putinem obnażyła słabość Europy i wstrząsnęła rynkami

Współczesna architektura międzynarodowych sankcji gospodarczych znalazła się w punkcie zwrotnym, który chyba na zawsze zmieni relacje na linii Zachód–Rosja. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump rozmontował właśnie sankcje, jakie na Federację Rosyjską nałożyła Unia Europejska, co gospodarczo zniszczyło cały ich sens. Jednocześnie wizerunkowo UE stała się kolejny raz pośmiewiskiem, bo sama mając kłopoty energetyczne, próbowała wpędzić w nie Rosję, ale prezydent Trump jedną rozmową telefoniczną ze swoim odpowiednikiem w Moskwie pokazał, co tak naprawdę może Bruksela i kraje w Europie.

Ten niespodziewany zwrot akcji w amerykańskiej polityce energetycznej i zagranicznej nie tylko wywołał falę oburzenia w Kijowie oraz konsternację w stolicach europejskich, ale również obnażył fundamentalną słabość unijnych mechanizmów nacisku. Przez lata Bruksela karmiła swoich obywateli narracją o całkowitej izolacji Moskwy i skuteczności restrykcji, które miały rzucić rosyjską gospodarkę na kolana. Tymczasem pragmatyzm Waszyngtonu, choć napędzany zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi i pilną potrzebą obniżenia kosztów energii dla amerykańskich obywateli, zniweczył lata unijnych wysiłków. Decyzja ta udowodniła, że wieloletnia strategia izolowania Kremla pęka pod naporem twardych realiów polityki wewnętrznej mocarstw, zostawiając tzw. zjednoczoną Europę z problemami energetycznymi, których sama nie potrafiła rozwiązać, i jednocześnie bezsilną wobec decyzji zapadających za zamkniętymi drzwiami Waszyngtonu i Moskwy.

Telefon, który zmienił wszystko: Kulisy porozumienia energetycznego

Wszystko zaczęło się w piątek wieczorem, gdy prezydent Donald Trump poinformował, że uzyskał od prezydenta Rosji Władimira Putina zgodę na dostarczanie na rynki rosyjskiego oleju napędowego. Ma to być bezpośredni efekt działań amerykańskiej administracji zmierzających do obniżenia kosztów energii przed nadchodzącymi wyborami parlamentarnymi.

W erze, w której surowce energetyczne stały się najpotężniejszą bronią geopolityczną, ogłoszenie to odbiło się echem na całym świecie. Prezydent USA napisał w mediach społecznościowych, że Władimir Putin zgodził się „natychmiast dostarczyć” ponad 300 000 ton oleju napędowego na światowe rynki energetyczne, a kolejne 500 000 ton w listopadzie. Łącznie te ilości, a odpowiadające 6 milionom baryłek oleju napędowego, pokryłyby zapotrzebowanie Stanów Zjednoczonych na około półtora dnia, podaje oficjalnie Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA).

Trump wyjaśnił również, że miliony ton rosyjskiego oleju napędowego zostaną dostarczone już w pierwszych transzach, ale „w zależności od stanu ich rafinerii oleju napędowego”. Z perspektywy Białego Domu ruch ten ma na celu natychmiastowe zdjęcie presji cenowej z amerykańskich konsumentów. Jednak szczegółowa analiza liczb i realiów rynkowych, wywołała sceptycyzm wśród ekspertów branżowych.

Anatomia kryzysu: Czym była spowodowana rosyjska niedostępność paliw?

Żeby w pełni zrozumieć wagę i paradoks obecnej sytuacji, należy cofnąć się o kilka miesięcy. Rosja zakazała eksportu oleju napędowego na początku lipca, po tym jak ukraińskie ataki dronów na jej rafinerie wywołały powszechne niedobory paliwa w całym kraju. Sytuacja ta uderzyła w samą strukturę rosyjskiego sektora rafineryjnego, powodując zwiększenie światowego popytu na paliwo o około 800 000 baryłek dziennie. W tym czasie, dostawy na świecie były już mocno ograniczone z powodu napięć i konfliktu Stanów Zjednoczonych z Iranem.

Mimo tych problemów, zakaz eksportu przedłużony został w zeszłym miesiącu, co bezpośrednio zwiększyło globalną presję na koszty paliw i energii. Warto jednak przyjrzeć się, jak do sprawy podszedł Kreml. Według oficjalnego odczytu z rozmowy telefonicznej między dwoma przywódcami, Władimir Putin powiedział Donaldowi Trumpowi, że Rosja jest „gotowa jest dostarczać ropę i produkty naftowe na rynek amerykański i światowy”.

Putin dodał wprost: „Jestem przekonany, że będzie to miało pozytywny wpływ na całą gospodarkę światową”. Te słowa, opublikowane przez rosyjskie służby prasowe, szybko obiegły światowe media, stając się dowodem na to, że Moskwa powraca do gry jako kluczowy stabilizator (lub dysponent) globalnych rynków paliwowych.

Trump natychmiast powtórzył to oświadczenie jeszcze tego samego dnia, mówiąc dziennikarzom w Białym Domu, że „ceny ropy już spadają jak kamień. Dlatego bardzo się z tego cieszymy”. Na zamknięciu sesji giełdowej w piątek ceny kontraktów terminowych na olej napędowy faktycznie spadły o około 4%, co administracja USA natychmiast przypisała swojemu sukcesowi dyplomatycznemu.

Głosy rynku i ekspertów: Przełom czy polityczny teatr?

Analitycy sektora energetycznego oraz doświadczeni sprzedawcy surowców, wyrazili jednak ogromne wątpliwości co do realnego wpływu tej umowy na globalną gospodarkę. Choć krótkoterminowe wahania cen na giełdach zareagowały spadkiem, eksperci wskazują na czysto polityczny charakter całego manewru.

Dan Pickering, założyciel i dyrektor ds. inwestycji w Pickering Energy Partners, komentując ogłoszenie prezydenta USA, zauważył: „Mówimy o BYĆ MOŻE o 5-6% wzroście podaży między teraz a końcem roku”.

Pickering podsumował sytuację bezwzględnie: „Podsumowując – to jest pomocne, ale nie ma żadnego wpływu na globalne rynki oleju napędowego”. Ekspert zwrócił również uwagę na specyficzny zabieg retoryczny zastosowany w komunikacji z opinią publiczną: „Na marginesie – jest powód, którego Trump mówił o wolumenach w tonach, a nie w baryłkach. Dla przeciętnego obserwatora liczba ton wydaje się większa. To bardziej kwestia polityczna niż coś przełomowego”.

Wtóruje mu Gregory Brew, analityk z zespołu ds. energii, klimatu i zasobów w Eurasia Group, który podkreślił: „Zakładając, że to się stanie i Putin zrealizuje swoje obietnice, co oznaczałoby cofnięcie zakazu eksportu oleju napędowego obowiązującego od kilku miesięcy, będzie to tylko doraźne rozwiązanie, nic więcej”.

Brew dodaje kluczowy kontekst polityczno-wojskowy: „Mam też silne podejrzenie, że Putin oczekuje od Ukrainy zaprzestania ataków na rafinerie w zamian za przysługę dla Trumpa. Trudno mi sobie wyobrazić współpracę Zełenskiego na tym froncie”.

Ponadto, amerykańscy urzędnicy otwarcie twierdzą, że nie jest wcale jasne, czy Putin w ogóle dysponuje taką ilością oleju napędowego, jaką zaoferował Donaldowi Trumpowi, biorąc pod uwagę zniszczenia spowodowane wcześniejszymi ukraińskimi atakami dronów.

Geopolityczne trzęsienie ziemi i cios w system sankcji

Niezależnie od tego, czy fizyczne dostawy rosyjskiego paliwa w zadeklarowanej skali dojdą do skutku, sam fakt podjęcia przez Stany Zjednoczone rozmów handlowo-energetycznych z objętą sankcjami Rosją wywołał wstrząs tektoniczny w zachodniej dyplomacji. Richard Nephew, były zastępca koordynatora ds. polityki sankcji w Departamencji Stanu, zauważył z niepokojem: „Przesłanie, jakie wysyła, i szkody, jakie wyrządza szerszemu systemowi sankcji, są bardzo znaczące”.

Nephew postawił retoryczne i niezwykle bolesne dla zachodnich strategów pytanie: „Jak ktokolwiek może traktować sankcje poważnie?”. Zauważył również, że jeśli Stany Zjednoczone publicznie twierdzą, iż muszą złagodzić sankcje lub podjąć współpracę z Moskwą, aby rozwiązać własny problem gospodarczy przed wyborami, „to jak możemy przekonująco argumentować, że nikt inny nie powinien używać tej samej wymówki?”.

Inny, ale anonimowy były wysoki rangą urzędnik Departamentu Stanu, wskazał wprost na cynizm tej gry: nie ma absolutnie żadnego znaczenia, czy Putin faktycznie dostarczy ten olej napędowy, ponieważ „osiągnął wynik, którego chciał”. A tym wynikiem jest przekonanie Donalda Trumpa, że uzyskał wymierny sukces przed wyborami, co może mieć kluczowy wpływ na nastroje rynkowe i wyborcze. Zbieżność terminu tej rozmowy z kluczowymi rozmowami dyplomatycznymi z Ukrainą z pewnością nie jest przypadkowa.

„Putin jest wieloma rzeczami, ale nie jest głupi” – kwitują dyplomaci.

Reakcja Kijowa: Dramat Ukrainy w cieniu wielkiej geopolityki

Dla Ukrainy oświadczenie amerykańskiego prezydenta stało się źródłem głębokiego oburzenia i poczucia zdrady. Kijów od samego początku konfliktu konsekwentnie opowiadał się za bezwzględnym zaostrzeniem sankcji wobec rosyjskiego eksportu energii. Argumentacja ukraińskich władz od lat pozostaje niezmienna: dochody z ropy naftowej i gazu stanowią absolutnie główne źródło finansowania rosyjskiej machiny wojennej, która codziennie zbiera krwawe żniwo na ukraińskiej ziemi.

Nie zważając na apele Waszyngtonu czy dyplomatyczne naciski, Ukraina w ostatnich miesiącach znacząco nasiliła ataki na rosyjską infrastrukturę naftową. Tylko w tym tygodniu Kijów oficjalnie przyznał się do celnych uderzeń na cztery różne rafinerie na terenie Federacji Rosyjskiej, co pokazuje zdeterminowanie ukraińskiego dowództwa w odcinaniu Kremla od paliwa dla wojska.

W tym niezwykle napiętym momencie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nazwał decyzję o zezwoleniu Rosji na eksport oleju napędowego „słabą decyzją silnych partnerów”. W ostrych słowach napisał w mediach społecznościowych: „To dodatkowe pieniądze na tę wojnę, na cierpienie i oczywiście przeciwko nam. To tylko napędza Putina i daje mu możliwość dalszej walki”.

Co trzeba przyznać, głos ten brzmi szczególnie w obliczu sytuacji humanitarnej na Ukrainie. Ostatnie miesiące były wyjątkowo złe dla ukraińskiej ludności cywilnej. Rosja bezwzględnie wykorzystała krytyczny niedobór rakiet przeciwlotniczych w Kijowie, przeprowadzając niemal nieprzerwane i druzgocące ataki powietrzne na ukraińskie miasta. W jednym z takich ataków na przystanek autobusowy we wschodniej Ukrainie, we czwartek zginęło ponad 30 osób.

Szczególnie bolesny dla Kijowa był wymiar symboliczny całej sytuacji. Decyzja i ogłoszenie porozumienia zbiegły się w czasie z przybyciem do Miami wysoko postawionej delegacji ukraińskiej na kluczowe rozmowy z wysłannikiem USA Stevem Witkoffem oraz zięciem Trumpa Jaredem Kushnerem.

Prezydent Wołodymyr Zełenski nie krył goryczy, komentując ten moment: „Właśnie w tej chwili, gdy nasz zespół rozmawia z amerykańskim zespołem na Florydzie, prezydent USA rozmawia z przywódcą Kremla, z przywódcą tej wojny, przywódcą tej agresji”.

Amerykańska polityka wewnętrzna i kalkulacje Białego Domu

Podczas gdy w Europie i w ukraińskiej polityce wrze, administracja Donalda Trumpa skupia się na realizacji krajowych celów gospodarczych. Prezydent USA intensywnie pracuje nad znalezieniem wszechstronnych sposobów na obniżenie kosztów życia dla Amerykanów. W ramach tych działań podjęto m.in. decyzję o tymczasowym zniesieniu ograniczeń dotyczących „czerwonego barwnika” na bazie oleju napędowego, który na co dzień stosowany jest w ciężkim sprzęcie rolniczym, co ma ulżyć amerykańskim farmerom.

Co ciekawe, z relacji ze spotkań i rozmów wynika, że prezydent Donald Trump w rozmowie ze swoim odpowiednikiem – Władimirem Putinem, całkowicie pominął trudne tematy pozagospodarcze. Wśród poruszonych kwestii zabrakło chociażby wyjaśnienia śmierci amerykańskiego specjalisty z laboratorium zajmującego się badaniami nad dżumą. Zamiast tego prezydent USA skupił się wyłącznie na dostawach oleju napędowego i optymalizacji rynkowej. Takie podejście wywołało niepokój nawet w obozie Partii Republikańskiej, gdzie część polityków obawia się, że krótkoterminowe manipulacje rynkowe, ale kosztem stabilności sankcji, przynieść mogą skutek w dłuższej perspektywie odwrotny, zwłaszcza że wyższe koszty energii, przenoszą się na całą gospodarkę.

Sam prezydent Trump pozostaje jednak niezwykle pewny siebie. W kolejnym wpisie w mediach społecznościowych triumfalnie ogłosił: „Dzięki naszej CAŁKOWITEJ KONTROLI nad Cieśniną Ormuz i temu wielkiemu ogłoszeniu w sprawie rosyjskiej energii, ceny oleju napędowego dla Amerykanów, a w zasadzie dla całego świata, BĘDĄ SPADAĆ, W REKORDOWYCH ILOŚCIACH, I SZYBKO!”.

Nowa era pragmatyzmu czy polityczna utopia?

Porozumienie energetyczne między Stanami Zjednoczonymi a Federacją Rosyjską, wynegocjowane w cieniu zbliżających się wyborów, stanowi symboliczny koniec pewnej epoki w stosunkach międzynarodowych. Unia Europejska, która przez lata budowała swoją tożsamość na restrykcyjnej polityce sankcyjnej i moralnym przywództwie, stanęła w obliczu brutalnej rzeczywistości. Okazało się, że wielkie cele geopolityczne Brukseli, mogą być rozbite jedną decyzją Waszyngtonu, chociaż podjętą w imię doraźnych interesów ekonomicznych amerykańskiego elektoratu.

Niezależnie od tego, czy obietnice Władimira Putina zostaną w pełni zrealizowane, a rynki paliwowe odczują realną ulgę, sam precedens został stworzony.

Sankcje przestały więc być nienaruszalnym dogmatem świata zachodniego, a stały się elastycznym narzędziem w rękach polityków, którzy – gdy wymaga tego sytuacja – potrafią je obejść, nie zważając na protesty sojuszników, ani nie przejmują się, wizerunkową kompromitacją Europy. Dla Ukrainy oznacza to natomiast, niezależnie od prywatnych ocen tego kraju i zachowania jego obywateli, wejście w jeszcze trudniejszy etap wojny, w którym dyplomatyczne wsparcie Zachodu okazuje się zaskakująco podatne na kalkulacje czystego pragmatyzmu światowych hegemonów.

Bogdan Feręc

Źr. CNN

Fot. CC TASS