Odpowiedzialność za czyn nieletnich: Czy rodzice powinni odpowiadać za przestępstwa dzieci?
W kontekście narastającej dyskusji wokół walki z przestępczością nieletnich oraz problemem zachowań antyspołecznych, w irlandzkiej debacie publicznej pojawia się coraz ostrzejszy postulat o zwiększeniu odpowiedzialności rodzicielskiej.
Choć dane szacunkowe wskazują, że od 800 do 1000 nieletnich można określić mianem „wielokrotnych przestępców”, rzutujących na poczucie bezpieczeństwa w wielu lokalnych społecznościach, dotychczasowe środki represyjne stosowane przez państwo, okazują się niewystarczające. W reakcji na ten stan rzeczy rząd przygotowuje się do zwiększenia nakładów finansowych na programy aktywizujące młodzież. Coraz głośniej wybrzmiewają jednak opinie, że sam system wsparcia i prewencji nie przyniesie efektów bez wyciągania bezwzględnych konsekwencji wobec dorosłych opiekunów.
Głos w tej sprawie zabrał poseł Fianna Fáil z okręgu Cork South Central Séamus McGrath, który na w audycji stacji radiowej News Talk zwrócił uwagę, że kluczem do rozwiązania kryzysu jest jednoznaczne zdefiniowanie roli rodziny. Zdaniem polityka, państwo powinno rozważyć powrót do egzekwowania, a nawet zaostrzenia kar finansowych nakładanych na rodziców, których dzieci uporczywie łamią prawo.
McGrath podkreślił, że ostateczny ciężar wychowawczy musi spoczywać na osobach dorosłych: „Ostatecznie to rodzice odpowiadają za dzieci, dopóki nie osiągną one dorosłości. Teraz w pełni rozumiemy, że jest to złożony problem – istnieje wiele przyczyn przestępczości wśród młodzieży, jej antyspołecznego zachowania itd”.
Projekt wprowadzenia surowszych środków nie ma jednak charakteru bezrefleksyjnej represji wobec wszystkich rodzin. Poseł jednoznacznie rozgranicza sytuacje, w których opiekunowie zmagają się z trudnościami wychowawczymi mimo starań, od przypadków jawnego zaniedbania lub wręcz przyzwolenia na łamanie prawa. W przypadku rodzin niewydolnych wychowawczo, kluczowa pozostaje pomoc systemu państwowego, natomiast brak reakcji na patologiczne zachowania dzieci powinien spotkać się z twardą ripostą organów ścigania.
Séamus McGrath wyjaśnia tę dysproporcję w następujący sposób: „Myślę, że jest wielu rodziców, którzy robią, co mogą, a mimo to mają bardzo trudne dzieci o złożonych potrzebach i nie potrafią ich kontrolować. Myślę, że tacy rodzice potrzebują pomocy i wsparcia. Ale jest też drugi koniec spektrum, gdzie są rodzice, którzy świadomie pozwalają swoim dzieciom popełniać przestępstwa. W takich przypadkach konieczne jest wyciągnięcie konsekwencji wobec rodziców i nałożenie kar”.
Jako ewentualny wzór do naśladowania wskazuje się rozwiązania funkcjonujące w Wielkiej Brytanii. Tamtejszy system prawny obliguje rodziców do udziału w sesjach poradnictwa i warsztatach wychowawczych, a unikanie tego obowiązku zagrożone jest bezpośrednimi sankcjami finansowymi. Zdaniem posła Fianna Fáil irlandzkie państwo zbyt rzadko sięga po istniejące instrumenty. Choć ustawa o dzieciach z 2001 roku (Children Act 2001) stwarza formalne możliwości nakładania grzywien na opiekunów, w praktyce orzeczniczej przepis ten pozostaje przepisem martwym i jest stosowany wyjątkowo rzadko.
Sytuacja budzi jednocześnie narastającą frustrację społeczną. Wyborcy domagają się sprawnie działającego wymiaru sprawiedliwości oraz wyciągania realnych konsekwencji wobec osób zakłócających porządek publiczny. Chociaż bezpośrednie nakładanie kar finansowych na rodziców wymaga jeszcze dogłębnej analizy prawnej i społecznej, sam fakt podjęcia tego wątku stanowi sygnał zmiany w dotychczasowym podejściu do przestępczości nieletnich.
McGrath podkreśla, że celem nie jest ślepe karanie, ale przywrócenie właściwej rangi odpowiedzialności rodzicielskiej: „W niektórych przypadkach rodzice potrzebują pomocy. Potrzebują wsparcia ze strony państwa, a zbyt często tej pomocy nie ma i musimy to uznać. Nie chodzi więc o to, żeby surowiej krytykować rodziców, chodzi o uznanie roli rodziców i ich odpowiedzialności. Jednak w innych przypadkach na rodziców muszą być nakładane sankcje, jeśli ewidentnie nie robią tego, co powinni robić w ramach swoich obowiązków rodzicielskich”.
Wzmocnienie odpowiedzialności opiekunów ma stać się jednym z filarów nowej strategii bezpieczeństwa. Choć dyskusja nad konkretnymi zapisami ustawowymi jest dopiero na początkowym etapie, jedno pozostaje pewne, że bez wyznaczenia jasnych granic i bez egzekwowania obowiązków rodzicielskich, same inwestycje w infrastrukturę młodzieżową i programy zmiany zachowań, nie powstrzymają fali zła na ulicach.
Bogdan Feręc
Źr. News Talk
