Kryzys dostępności mieszkań w programie HAP. System, który miał pomagać, coraz częściej wyklucza
Coraz mniej gospodarstw domowych zmuszonych skorzystać z Housing Assistance Payment (HAP) jest w stanie znaleźć lokale mieszkalne na komercyjnym rynku najmu w Irlandii. Najnowszy raport Simon Communities Locked Out of the Market wskazuje na pogłębiający się problem niedostępności mieszkań w ramach obowiązujących limitów programu.
W 16 obszarach objętych badaniem nie znaleziono ani jednej nieruchomości dostępnej do wynajęcia w ramach standardowych limitów płatności HAP. Zaledwie 31 nieruchomości, czyli około 3% wszystkich analizowanych ofert, mieściło się w jakichkolwiek limitach programu, przy czym wszystkie znajdowały się w wyższych, uznaniowych stawkach. Simon Communities podkreśla, że dane te pokazują utrzymujące się trudności, z jakimi mierzą się gospodarstwa domowe korzystające z HAP w dostępie do prywatnego rynku wynajmu. W ciągu trzech dni badania przeprowadzonego w grudniu w 16 analizowanych obszarach dostępnych było łącznie 929 nieruchomości na wynajem w dowolnej cenie. Choć oznacza to wzrost o 12% w porównaniu z wrześniem 2025 roku, liczba ta jest jednocześnie o 25% niższa niż w grudniu 2024 roku.
Raport potwierdza również wyraźną koncentrację dostępnych mieszkań w stolicy, a większość nieruchomości mieszczących się w limitach HAP znajdowała się w Dublinie – 27 z 31 takich ofert pochodziło z trzech badanych obszarów miasta. W skali całego kraju aż 72% wszystkich dostępnych nieruchomości na wynajem znajdowało się w Dublinie.
Istotne znaczenie mają także różnice w systemie stawek i w Dublinie możliwe jest podniesienie dopłaty do poziomu o 50% wyższego niż standardowa stawka HAP. W pozostałych częściach kraju limit ten wynosi maksymalnie 35%.
Dyrektor wykonawcza Simon Communities of Ireland Ber Grogan wskazała, że sytuacja osób i rodzin mieszkających poza stolicą staje się coraz trudniejsza. Jak powiedziała, perspektywa znalezienia odpowiedniego i przystępnego cenowo mieszkania poza Dublinem „staje się coraz bardziej odległa”. Jej zdaniem wynika to z faktu, że uznaniowe stawki HAP nie nadążają za rosnącymi czynszami.
Badanie pokazało również bardzo ograniczoną dostępność mieszkań w niektórych regionach. Najmniej ofert odnotowano w Portlaoise i Sligo Town – odpowiednio tylko jedną i cztery nieruchomości w trakcie trzech okresów badania.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy konkretnych typów gospodarstw domowych. Nie znaleziono żadnych nieruchomości dostępnych w standardowych limitach HAP dla osób samotnych ani dla par. W ramach uznaniowych limitów dostępnych było 19 nieruchomości dla osób samotnych, wszystkie w Dublinie, z czego dziewięć w Północnym Dublinie, siedem w Południowym Dublinie i trzy w centrum miasta.
Podobnie wygląda sytuacja rodzin. Nie znaleziono żadnych nieruchomości spełniających standardowe limity HAP dla par ani rodzin niepełnych z dwójką dzieci. Dostępne były jedynie trzy nieruchomości w ramach uznaniowego programu HAP oraz dodatkowe 11 ofert pokrywających się z nieruchomościami dostępnymi dla rodzin z jednym dzieckiem.
Zdaniem Simon Communities jednym z możliwych narzędzi poprawy sytuacji jest skuteczniejsze egzekwowanie przepisów dotyczących krótkoterminowego wynajmu. Ber Grogan podkreśliła: „Mogłoby to potencjalnie sprawić, że tysiące nieruchomości powróci na rynek w momencie, gdy brakuje ich w dotkliwym okresie”. Dodała również: „Rząd i władze lokalne muszą podjąć pilne działania, aby rozwiązać problem monopolu na krótkoterminowy wynajem, zwłaszcza na zachodzie Irlandii i w regionach o większym natężeniu ruchu turystycznego”.
Wnioski z raportu wskazują, że bez zmian systemowych dostępność mieszkań dla gospodarstw domowych korzystających z HAP może nadal spadać, pogłębiając presję na najemców o najniższych dochodach oraz zwiększając nierówności regionalne na rynku mieszkaniowym.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Nathan Hurst on Unsplash
