Irlandia popatrzy w niebo. Ponad 90 proc. słońca zniknie dziś za księżycem

Dziś wieczorem mieszkańcy Irlandii będą świadkami jednego z najbardziej spektakularnych zjawisk astronomicznych ostatnich lat. Księżyc przesunie się przed tarczą słońca, zasłaniając w zależności od regionu od około 94 do nawet 98 proc. jego powierzchni. Choć z Irlandii będzie to zaćmienie częściowe, skala zjawiska sprawi, że na pewien czas dzień wyraźnie straci swoją zwyczajną jasność.

To wydarzenie, na które miłośnicy astronomii czekali od lat. Ostatnie znaczące zaćmienie słońca obserwowane w Irlandii miało miejsce w 1999 roku. Dzisiejsze zjawisko będzie więc dla wielu mieszkańców kraju pierwszą od ćwierć wieku okazją do obserwowania tak głębokiego zaćmienia.

Słońce zacznie znikać po godzinie 18

Pierwsze wyraźne oznaki zaćmienia będzie można obserwować tuż po godzinie 18:00. Księżyc będzie stopniowo przesuwał się przed tarczą słoneczną, z każdą kolejną minutą zakrywając jej coraz większą część. Maksimum zaćmienia nastąpi tuż po godzinie 19:00. Wtedy różnica pomiędzy poszczególnymi regionami Irlandii będzie szczególnie widoczna. Największe zakrycie przypadnie na zachodnią i południową część kraju, gdzie księżyc przesłoni nawet 98 proc. tarczy słońca. Na wschodzie i północy zakrycie wyniesie około 94 proc.

To oznacza, że niemal całe słońce zniknie z widoku, pozostawiając jedynie niewielki, niezwykle jasny fragment jego tarczy. Około godziny 20:00 księżyc przestanie przesłaniać słońce i zjawisko dobiegnie końca.

To nie będzie całkowite zaćmienie w Irlandii

Warto przy tym zachować precyzję. Z punktu widzenia mieszkańców Irlandii będzie to zaćmienie częściowe, nawet jeśli w jego kulminacyjnym momencie zasłonięte zostanie ponad 90 proc. tarczy naszej gwiazdy. Całkowite zaćmienie oznacza bowiem całkowite zakrycie tarczy słonecznej przez księżyc. Wtedy na krótki czas można zobaczyć koronę słoneczną, czyli niezwykle delikatną zewnętrzną część atmosfery naszej gwiazdy.

W Irlandii pozostanie natomiast niewielki fragment fotosfery słońca i właśnie dlatego bezpieczeństwo obserwacji ma znaczenie absolutnie podstawowe.

Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie wystarczą

Astronomowie i organizatorzy publicznych obserwacji przypominają, aby pod żadnym pozorem nie patrzeć bezpośrednio na słońce przez zwykłe okulary przeciwsłoneczne – nawet w apogeum zasłonięcia. Nie wolno również wykorzystywać do tego celu lornetek, teleskopów ani innych instrumentów optycznych bez odpowiednich, certyfikowanych filtrów. Skupiają one światło słoneczne i mogą doprowadzić do poważnego, trwałego uszkodzenia siatkówki.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem są certyfikowane okulary do obserwacji zaćmień lub odpowiednie filtry astronomiczne.

Można również zastosować prostą metodę projekcji. Do przygotowania domowego przyrządu obserwacyjnego można wykorzystać choćby pudełko po płatkach śniadaniowych. Nie trzeba więc dysponować drogim teleskopem, aby bezpiecznie zobaczyć, jak księżyc przesuwa się przed słońcem.

Najważniejsza zasada jest jednak prosta: nie patrzymy bezpośrednio na Słońce bez właściwej ochrony.

Irlandia przygotowała się na astronomiczny spektakl

Dzisiejsze zaćmienie stało się wydarzeniem nie tylko dla zawodowych astronomów. W całym kraju organizowane są publiczne pokazy i spotkania dla osób, które chcą wspólnie obserwować niezwykłe zjawisk. Specjalne wydarzenia przygotowały między innymi obserwatoria w Dunsink i Armagh oraz Blackrock Castle Observatory w Cork. Publiczne obserwacje odbędą się również na Maynooth University w hrabstwie Kildare, Queen’s University w Belfaście oraz w dublińskim Phoenix Park.

To zresztą jeden z tych momentów, kiedy nauka wychodzi z laboratoriów i obserwatoriów, aby stać się doświadczeniem dostępnym dla wszystkich. Wystarczy wówczas spojrzeć z „płaskiej ziemi” w niebo.

Naukowcy polecą za zaćmieniem

Dzisiejsze wydarzenie będzie miało również wymiar naukowy. Grupa irlandzkich badaczy przygotowała specjalną misję powietrzną, której celem jest zebranie danych dotyczących słońca. Astronomowie z Dublin Institute for Advanced Studies polecą na Islandię na pokładzie samolotu Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych. Wraz z naukowcami z Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz włoskiego Narodowego Instytutu Astrofizyki, prowadzić będą obserwacje całkowitego zaćmienia.

To nie jest więc wyłącznie spektakularne widowisko. Zaćmienia są dla astronomów wyjątkowymi laboratoriami natury. Szczególne znaczenie mają obserwacje korony słonecznej – zewnętrznej części atmosfery słońca, która w normalnych warunkach ginie w blasku jego tarczy. Dopiero kiedy dysk słoneczny zostaje odpowiednio przesłonięty przez naturalnego satelitę ziemi, korona staje się wyraźnie widoczna.

Naukowcy wykorzystają specjalistyczną kamerę, aby zarejestrować możliwie szczegółowe obrazy tego obszaru. Dane zebrane podczas takich obserwacji mogą pomóc lepiej zrozumieć procesy zachodzące w atmosferze naszej gwiazdy.

Kilka minut, które przypominają o skali kosmosu

Zaćmienie słońca jest jednym z tych zjawisk, które potrafią na chwilę zatrzymać codzienność. Przez większą część dnia człowiek zajmuje się rachunkami, pracą, polityką, telefonem, wiadomościami i kolejnymi sprawami, które wydają się pilne. A potem wystarczy spojrzeć w niebo i przypomnieć sobie, że nad tym wszystkim istnieje świat o zupełnie innej skali.

Słońce znajduje się około 150 milionów kilometrów od ziemi, a księżyc jest od nas oddalony średnio o niespełna 400 tysięcy kilometrów. Jednak z perspektywy obserwatora na ziemi oba ciała niebieskie mają na niebie niemal identyczną średnicę kątową. Dzięki temu księżyc może przesunąć się przed słońcem i zasłonić jego tarczę. To niezwykły zbieg rozmiarów, odległości oraz geometrii i właśnie dlatego zaćmienia słońca od tysięcy lat fascynują ludzi.

Irlandzka chwila pod cieniem księżyca

Tego wieczoru Irlandia znajdzie się więc pod cieniem księżyca. Na zachodzie i południu kraju zniknie aż 98 proc. tarczy słonecznej, na północy i wschodzie około 94 proc. Nie będzie to ciemność znana z całkowitego zaćmienia, ale przy tak dużym stopniu zakrycia zmiana warunków oświetleniowych będzie wyraźna.

Pierwsze efekty będą widoczne po godzinie 18:00, maksimum nastąpi tuż po 19:00, a około 20:00 księżyc ponownie odsłoni tarczę słońca. Po tym wszystkim dzień wróci do swojej zwyczajnej postaci, ale dla tych, którzy dziś wieczorem podniosą głowę, przez kilkadziesiąt minut Irlandia będzie miała własny mały kosmiczny spektakl.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Marek Okon on Unsplash