Irlandia będzie „ścigać i sądzić” rosyjskich przywódców politycznych?

Irlandia podejmuje aktywne działania w kierunku włączenia się w międzynarodowe struktury prawne mające na celu pociągnięcie rosyjskich przywódców politycznych oraz wojskowych do odpowiedzialności za zbrodnię agresji przeciwko Ukrainie. Podczas ostatniego posiedzenia gabinetu minister sprawiedliwości Helen McEntee przedstawiła szczegółowy plan zwiększenia zaangażowania państwa w mechanizmy sprawiedliwości międzynarodowej, co stanowi bezpośrednią odpowiedź na trwające działania wojenne wywołane przez Federację Rosyjską.

Centralnym punktem tych propozycji jest rozważenie przez Dublin przystąpienia do specjalnego trybunału, którego powołanie jest obecnie przedmiotem zaawansowanych prac w ramach Rady Europy. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez rzecznika rządu, irlandzki rząd analizuje kolejne kroki proceduralne, które umożliwiłyby pełne uczestnictwo w tym organie prawnym. Trybunał skupiać się ma na ściganiu wysokich rangą decydentów oskarżonych o planowanie i realizację inwazji, co w prawie międzynarodowym definiowane jest jako zbrodnia agresji.

Przedsięwzięcie to ma być finansowane przez państwa członkowskie w ramach tak zwanego Poszerzonego Porozumienia Częściowego, co zapewnić ma instytucji niezbędną niezależność finansową oraz logistyczną. Jednocześnie minister McEntee poinformowała o postępach w procesie ratyfikacji konwencji ustanawiającej Międzynarodową Komisję Roszczeniową dla Ukrainy. Organ ten, również pod auspicjami Rady Europy, odpowiedzialny będzie za szacowanie oraz orzekanie o odszkodowaniach za szkody materialne, straty ludzkie i obrażenia będące wynikiem rosyjskich operacji militarnych.

Realizacja założeń dotyczących postawienia rosyjskich przywódców przed sądem napotyka jednak na istotne przeszkody natury prawnej i praktycznej, co zostało otwarcie przyznane podczas obrad rządu. Najważniejszą barierą jest immunitet, który przysługuje urzędującym głowom państw, szefom rządów oraz ministrom spraw zagranicznych. Dodatkowym wyzwaniem pozostaje kwestia uzyskania fizycznego nadzoru nad potencjalnymi oskarżonymi, co w obecnych warunkach politycznych wydaje się niemal niemożliwe. Niemniej jednak w oficjalnych dokumentach Rady Europy podkreśla się, że prawo międzynarodowe znajduje się w fazie ewolucji, a immunitet osobisty nie powinien być utożsamiany z całkowitą bezkarnością za najcięższe naruszenia porządku światowego.

Zgodnie z przyjętą logiką prawną, osoby chronione immunitetem mogłyby stanąć przed specjalnym trybunałem w momencie, gdy przestaną sprawować swoje funkcje lub gdy ich immunitet zostanie formalnie uchylony przez ich własne państwo. Mimo obecnych ograniczeń w zakresie bezpośredniego zatrzymywania podejrzanych, organ prawny ma być przygotowany do prowadzenia śledztw, gromadzenia materiału dowodowego oraz przygotowywania aktów oskarżenia w trybie ciągłym.

Instytucja ta ma być w pełnej gotowości do przeprowadzenia procesów w momencie, gdy zmienią się okoliczności polityczne umożliwiające doprowadzenie oskarżonych przed oblicze sądu. Co istotne, zakres jurysdykcji tego organu może objąć również obywateli innych państw, takich jak Białoruś czy Korea Północna, jeżeli zgromadzone dowody wykażą ich znaczący udział w koordynacji zbrodni agresji.

Struktura planowanego trybunału zakłada wybór piętnastu sędziów, prokuratora oraz zastępcy prokuratora na podstawie nominacji zgłaszanych przez państwa uczestniczące w projekcie. Rada Europy wyraża oczekiwanie, że specjalny trybunał rozpocznie swoją działalność operacyjną w bliskiej przyszłości, co ma stanowić silny sygnał dla społeczności międzynarodowej o determinacji w egzekwowaniu prawa. Irlandia, poprzez poparcie tych inicjatyw, dąży do wzmocnienia globalnego systemu sprawiedliwości karnej, uznając, że zbrodnia agresji narusza podstawowe fundamenty bezpieczeństwa europejskiego.

*

Pomimo że decyzja Irlandii o wsparciu trybunału jest w obecnym klimacie politycznym w pełni uzasadniona, przynajmniej jako wyraz solidarności z Ukrainą, należy zwrócić uwagę na szerszy kontekst geopolityczny. Irlandia, podobnie jak wiele innych państw Unii Europejskiej, zdaje się nie brać pod uwagę faktu, że sytuacja międzynarodowa może ulec zmianie w sposób wymuszający w przyszłości ponowną współpracę z Rosją. W takim scenariuszu, tak daleko idące deklaracje prawne i polityczne mogą stać się istotną przeszkodą w procesie normalizacji stosunków dyplomatycznych i gospodarczych. Choć politycznie deklaracja ta jest dziś słuszna, długofalowa stabilność regionu może wymagać elastyczności, którą powołanie stałych mechanizmów ścigania urzędujących przywódców może znacząco ograniczyć.

Do tego należy się zastanowić, czy immunitety, o których mowa, będą uchylane przez Moskwę? Jeżeli nie, trybunał może okazać się jedynie ciałem martwym, które nie będzie miało żadnej możliwości działań sprawczych.

Bogdan Feręc

Źr. Breaking News

Photo by Viktor SOLOMONIK on Unsplash