Gra na czas wokół Mercosuru. Polski rząd zwleka ze skargą, a stawka dotyczy rolnictwa i suwerenności

Mimo wcześniejszych zapowiedzi polski rząd nie rozpoczął prac nad złożeniem skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na umowę handlową UE–Mercosur. To budzi narastające kontrowersje, zwłaszcza że jeszcze niedawno premier Donald Tusk i przedstawiciele rządu sygnalizowali gotowość do jednostronnego podjęcia takiego kroku w obronie krajowych interesów, w szczególności polskiego rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego.

Zmiana tonu i strategii jest wyraźna. Zamiast bezpośredniej skargi rząd coraz częściej wskazuje na Parlament Europejski jako główne forum, na którym miałaby się rozstrzygnąć przyszłość umowy z państwami Mercosuru – Brazylią, Argentyną, Urugwajem i Paragwajem. Problem polega na tym, że w Europarlamencie nie ma dziś pewności co do istnienia stabilnej większości zdolnej do zablokowania porozumienia. Krytycy rządu pytają więc wprost: dlaczego Warszawa rezygnuje z narzędzia, które pozostaje w jej bezpośredniej dyspozycji?

Umowa UE–Mercosur od lat wywołuje sprzeciw w wielu krajach Unii Europejskiej. Rolnicy i organizacje branżowe ostrzegają przed napływem taniej żywności produkowanej według standardów niższych niż europejskie, co może uderzyć zarówno w konkurencyjność lokalnych gospodarstw, jak i w normy zdrowotne oraz środowiskowe. W Polsce te obawy są szczególnie silne, co sprawia, że brak zdecydowanych działań rządu jest odbierany jako rozdźwięk między deklaracjami a praktyką.

Wcześniejsze głosowanie na forum unijnym tylko wzmocniło te wątpliwości. Polska opowiedziała się formalnie przeciwko umowie, ale zrobiła to w momencie, gdy jej sprzeciw nie mógł już wpłynąć na końcowy wynik, ponieważ kluczowe państwa, w tym Włochy, poparły porozumienie. Zdaniem krytyków, w okresie, gdy realnie istniała możliwość zbudowania koalicji blokującej umowę, Warszawa nie wykazała wystarczającej aktywności dyplomatycznej.

Z tego punktu widzenia obecne odsyłanie sprawy do Parlamentu Europejskiego postrzegane jest jako kolejny element strategii minimalizowania ryzyka konfliktu z głównym nurtem decyzyjnym w Unii. Rząd podkreśla, że działa odpowiedzialnie i w ramach unijnych procedur, jednak dla przeciwników umowy takie wyjaśnienia nie są przekonujące. W ich ocenie brak skargi do TSUE oznacza rezygnację z realnego narzędzia nacisku i sprowadzenie sprzeciwu do poziomu politycznych deklaracji.

Spór o Mercosur stał się więc czymś więcej niż debatą o handlu. Dotyka pytania o podmiotowość Polski w Unii Europejskiej i o to, czy rząd jest gotów i zdolny do prowadzenia twardej, samodzielnej polityki w sytuacjach, gdy interesy krajowe rozmijają się z interesami dominujących graczy w UE. Dla części opinii publicznej obecna postawa rządu wygląda na grę na czas: formalnie krytyczną wobec umowy, ale pozbawioną działań, które mogłyby realnie zagrozić jej wejściu w życie.

W najbliższych miesiącach kwestia Mercosur wróci na unijną agendę, a presja społeczna – zwłaszcza ze strony środowisk rolniczych, jak się wydaje, będzie narastać. Brak skargi do Trybunału Sprawiedliwości UE może okazać się jednak decyzją, która na długo zaważy na ocenie wiarygodności rządu w sprawach ochrony krajowych interesów. W polityce europejskiej bowiem nie liczą się wyłącznie głosy sprzeciwu, lecz także gotowość do użycia wszystkich dostępnych instrumentów, gdy stawka jest wyraźnie wysoka.

Bogdan Feręc

Źr. MEP Ewa Zajączkowska

Fot. CC BY 4.0 EC Audiovisual Service