Dwa oblicza irlandzkiego talerza. Co kryje się w sklepowej żywności z Zielonej Wyspy?
Wchodząc do irlandzkiego supermarketu, konsument staje przed niezwykłym i rzucającym się w oczy paradoksem żywieniowym. Z jednej strony półki uginają się od wędlin o najniższej zawartości tłuszczu w całej Europie, z drugiej zaś sekcja chłodnicza straszy jogurtami i deserami, które należą do najbardziej przesyconych cukrem w Unii Europejskiej.
Ten zdumiewający kontrast i swoisty rozdźwięk zdrowotny został skrupulatnie wyświetlony w najnowszym raporcie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) Komisji Europejskiej. Badacze przeanalizowali ponad 180 000 paczkowanych produktów w 21 krajach Unii Europejskiej, z czego aż 5100 próbek pochodziło bezpośrednio z irlandzkiego rynku. Wniosek płynący z tej gigantycznej analizy jest jednoznaczny, więc zmiana składu żywności jest możliwa, lecz współczesny przemysł spożywczy często popada w skrajności, poprawiając jeden parametr kosztem drugiego.
Gdy przyjrzymy się segmentowi mięsnemu, Irlandia ma się czym pochwalić, choć i tu występują wyraźne rysy na idealnym obrazie. Średnia zawartość tłuszczu całkowitego w tutejszych wędlinach wynosi zaledwie 14,2 g na 100 g produktu, co stanowi doskonały wynik w porównaniu z europejską średnią sięgającą aż 20,5 g. Podobnie korzystnie wypada poziom tłuszczów nasyconych, a wynosi on 5,3 g, przy unijnej średniej 7,8 g. Klasycznym przykładem tego żywieniowego sukcesu jest lokalny bekon, który charakteryzuje się najniższą zawartością tłuszczu w całej Europie. Do tego dochodzi wysoka, czwarta pozycja w Unii pod względem najniższego poziomu soli w przetworach mięsnych.
Niestety, urok ten pryska, gdy przejdziemy do kategorii wyrobów tradycyjnych lub importowanych specjałów. Tutejsze pepperoni czy pasztety osiągają rekordowe, górne granice zawartości tłuszczu na naszym kontynencie, co wyraźnie pokazuje, jak ogromna przepaść dzieli poszczególne półki w tym samym dziale.
Prawdziwy problem pojawia się jednak po przejściu do sektora nabiałowego, gdzie Zielona Wyspa ujawnia swoje drugie, znacznie mniej zdrowe oblicze. Podczas gdy większość krajów europejskich skutecznie ogranicza dodatek cukru do świeżych produktów mlecznych, Irlandia znalazła się w chlubnej, a raczej chlubą niebędącej, grupie zaledwie czterech państw, w których poziom ten wręcz wzrósł. Słodzone jogurty z irlandzkich półek zawierają średnio 5,65 g cukru na 100 g, co daje im trzecie miejsce w Europie pod względem kaloryczności. Prawdziwym rekordzistą okazały się jednak kremy deserowe oraz galaretki mleczne. Średnia zawartość cukru w tych wyrobach sięgnęła zatrważającego poziomu 23,6 g na 100 g, co czyni je jednymi z najbardziej osłodzonych produktów tego typu na świecie. Jedynym światełkiem w tunelu w dziale nabiałowym pozostaje spadek zawartości soli, w przeciwieństwie do ogólneuropejskiej tendencji wzrostowej, irlandzkie przetwory mleczne zmniejszyły jej poziom z 0,20 g w 2016 roku do 0,14 g w roku 2021.
Sytuacja w pozostałych podstawowych kategoriach rynkowych jest równie złożona.
Napoje bezalkoholowe sprzedawane w Irlandii wypadają nadzwyczaj dobrze, plasując się w europejskiej czołówce produktów o najniższym stężeniu cukru. Podobnie płatki śniadaniowe, ze średnią zawartością 14,35 g cukru oraz 0,35 g soli na 100 g, wypadają korzystniej niż unijny standard. Jednak i tutaj ujawnia się znana reguła „coś za coś”.
Redukcji słodyczy w płatkach towarzyszy równoległy wzrost poziomu tłuszczów całkowitych i nasyconych, szczególnie widoczny w chrupkim musli z orzechami, nasionami czy czekoladą. Podobny mechanizm zaobserwowano w pieczywie i wyrobach piekarniczych, choć producenci ograniczają sól oraz poprawiają profil smakowy, obniża się zawartość cennego błonnika i białka, a rośnie udział tłuszczów oraz cukrów.
Eksperci z Komisji Europejskiej zwracają uwagę, że tak głębokie zróżnicowanie składników odżywczych, gdzie zawartość cukru w płatkach waha się od 1 g do 28 g, a tłuszczów nasyconych w wędlinach od poniżej 1 g do 14 g, stanowi jednoznaczny dowód na to, że produkcja zdrowszej żywności jest w pełni wykonalna technologicznie. Problem polega na braku spójnej strategii przeformułowania składu. Branża często stosuje półśrodki, eliminując jeden niepożądany element i zastępuje go innym, aby utrzymać walory smakowe oraz atrakcyjność handlową.
Cena tych żywieniowych kompromisów jest jednak niezwykle wysoka. Wskazania Światowej Organizacji Zdrowia oraz Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności wyraźnie określają bezpieczne limity spożycia. Tymczasem zestawienie zaledwie jednej puszki napoju gazowanego (330 ml) z 40-gramową porcją płatków owocowych potrafi ponad dwukrotnie przekroczyć maksymalną dzienną dawkę cukru.
Regularne sięganie po produkty przesycone solą, tłuszczem i cukrem, a pozbawione błonnika, drastycznie podnosi ryzyko chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy typu 2, otyłości, schorzeń układu krążenia oraz nowotworów. Warto pamiętać, że to właśnie te schorzenia odpowiadały za ponad 88% zgonów w Unii Europejskiej w 2033 roku. Irlandzki handel spożywczy stoi zatem przed ogromnym wyzwaniem, bo musi ujednolicić swoje standardy, aby wysoka jakość jednych produktów nie była przesłaniana przez szkodliwy skład innych.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Marshalok Brend on Unsplash
