Czym pasają dzieci w szkołach? Prawda o darmowych posiłkach

Narodowy program ciepłych posiłków, który w 2026 roku ma kosztować budżet państwa aż 280 milionów euro, znalazł się pod ciężkim ogniem krytyki, bo choć inicjatywa obejmuje 550 000 uczniów w 3200 placówkach, jakość serwowanego jedzenia budzi coraz większy niepokój wśród parlamentarzystów, rodziców i ekspertów kulinarnych.

Minister ds. zabezpieczenia społecznego Dara Calleary przyznał otwarcie, że co najmniej jedna trzecia ciepłych dań serwowanych dzieciom nie spełnia nawet podstawowych norm żywieniowych. Sytuacja jest na tyle poważna, że znana irlandzka szefowa kuchni Darina Allen nie zawahała się porównać szkolnego menu do niskiej jakości jedzenia serwowanego pasażerom linii lotniczych.

Fundamentem dla standardów żywieniowych są wytyczne opublikowane w 2021 roku w ramach inicjatywy Healthy Ireland. Dokument ten zawiera 16 kluczowych elementów odżywczych, które mają gwarantować zdrowy rozwój najmłodszych. Wśród nich znajduje się wymóg, aby każdy posiłek zawierał dwie porcje owoców, warzyw lub sałatki, a ryba pojawiała się w menu przynajmniej raz w tygodniu. Standardy te surowo zabraniają dodawania soli do wody podczas gotowania ryżu czy makaronu oraz kategorycznie wykluczają finansowanie napojów słodzonych cukrem z budżetu programu, nakazując jednocześnie zapewnienie dzieciom codziennego dostępu do świeżej wody pitnej.

Rzeczywistość kontrolowana przez powołaną we wrześniu dietetyczkę odbiega jednak od tych założeń. Po przeanalizowaniu menu 400 szkół podstawowych stwierdzono, że jedna trzecia posiłków oblewa test na poziomie co najmniej trzech z pięciu fundamentalnych norm. Minister Calleary wskazał na konkretne zaniedbania, szczególnie w kwestii dostępności świeżych owoców i warzyw. Dotychczasowa ocena opierała się głównie na analizie dokumentacji i jadłospisów przesłanych przez dostawców, jednak kolejnym etapem mają być niezapowiedziane, losowe kontrole bezpośrednio w placówkach. Ma to pozwolić na weryfikację nie tylko składu, ale i wielkości porcji, co jest kluczowe zarówno dla zdrowia dzieci, jak i ograniczenia narastającego problemu marnowania żywności.

Walka o jakość na talerzu toczy się również na polu eliminacji produktów wysoko przetworzonych, a w kwietniu ubiegłego roku wydano zalecenie wycofania z oferty dań o wysokiej zawartości tłuszczu i soli. Choć 80% z 300 dostawców dostosowało się do tych wytycznych, minister Calleary zapowiada determinację w usunięciu pozostałych 20% podmiotów, które wciąż oferują szkodliwą żywność.

Niepokojącym zjawiskiem była tendencja, w której produkty bogate w cukier i sól, pierwotnie dopuszczone do spożycia tylko raz w tygodniu, zaczęły pojawiać się w szkolnych stołówkach każdego dnia. Rząd deklaruje całkowite odejście od tej praktyki, stawiając na posiłki ciepłe, które uznaje za bardziej wartościowe od opcji zimnych.

Program, który w 2019 roku ruszył jako skromny pilotaż z budżetem 54,3 miliona euro, stał się obecnie gigantycznym przedsięwzięciem logistycznym. Cena jednego posiłku została skalkulowana na poziomie 3,20 euro. Ministerstwo broni uniwersalnego modelu programu, w którym każde dziecko, bez względu na sytuację materialną domu rodzinnego, otrzymuje ten sam posiłek. Podejście to ma zapobiegać stygmatyzacji uczniów i budować poczucie sprawiedliwości społecznej.

Jednak przy tak ogromnych nakładach finansowych, kluczowym wyzwaniem pozostaje zapewnienie, by za publiczne pieniądze dzieci nie były karmione jedynie tanimi zamiennikami, lecz pełnowartościowym paliwem dla ich rozwoju.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Annie Spratt on Unsplash