Czy własne cztery kąty stają się w UE dobrem luksusowym?

W ciągu ostatniej dekady krajobraz mieszkaniowy Unii Europejskiej przeszedł drastyczną transformację, która dla milionów obywateli zmieniła postrzeganie bezpieczeństwa socjalnego. To, co niegdyś było naturalnym etapem wchodzenia w dorosłość, dziś staje się dla wielu nieosiągalnym marzeniem.

Najnowsze dane Eurostatu nie pozostawiają złudzeń, ponieważ ceny nieruchomości w całej UE wzrosły od 2015 roku o blisko 65%. Tak gwałtowny skok jest obecnie powszechnie postrzegany jako objaw głębokiego kryzysu systemowego, który nie wyhamował nawet w ostatnich miesiącach, osiągając pod koniec 2025 roku wzrost na poziomie 5,5% w skali roku.

Choć trend wzrostowy jest niemal powszechny, cenowa mapa Europy wykazuje ogromne zróżnicowanie. Na jednym biegunie znajduje się Finlandia, która jako jedyny kraj członkowski odnotowała realny spadek cen o 3% od 2015 roku. Na przeciwnym krańcu sytuacja wygląda dramatycznie, zwłaszcza na Węgrzech, gdzie ceny w ciągu dekady wzrosły ponad trzykrotnie. Podobne tendencje widać w Irlandii, gdzie wartość domów wzrosła o 103%, oraz w Portugalii, która zanotowała skok o 180%. W tym ostatnim przypadku winowajcą jest chroniczny brak nowych inwestycji oraz napływ zagranicznych nabywców przyciągniętych słońcem, podczas gdy tysiące lokalnych rodzin wciąż bytuje w nieodpowiednich warunkach mieszkaniowych w Algarve czy Lizbonie.

Warto zauważyć, że choć inflacja odegrała znaczącą rolę w kształtowaniu tych statystyk, to realne ceny nieruchomości, po odliczeniu wzrostu cen towarów i usług, skoczyły w UE średnio o 25%. W krajach takich jak Litwa, Portugalia, Słowenia, Czechy czy Polska, wzrosty te przekroczyły barierę 50%. Rynek najmu, choć statystycznie nieco stabilniejszy, również nie daje wytchnienia lokatorom. Średni wzrost czynszów o blisko 22% w skali dekady maskuje lokalne tragedie, jak chociażby sytuację w Irlandii, gdzie czynsze wzrosły o 76%, stawiając ten kraj w niechlubnej czołówce drożyzny obok Polski i Litwy.

Przyczyn tego paneuropejskiego kryzysu jest wiele i tworzą one swoistą burzę doskonałą. Rosnąca urbanizacja, migracje oraz przedłużający się okres tanich kredytów napędzały popyt, podczas gdy podaż została skutecznie zablokowana przez bariery regulacyjne, niewydolność sektora budowlanego i dotkliwe niedobory siły roborczej. Dodatkowo boom na wynajem krótkoterminowy drastycznie uszczuplił zasoby dostępne dla stałych mieszkańców. Prezes Housing Europe Marco Corradi ostrzega, że mamy do czynienia z problemem strukturalnym, który uderza w konkurencyjność miast i podważa zaufanie do instytucji publicznych.

Najwyższą cenę za tę sytuację płacą ludzie młodzi, co widać w statystykach dotyczących tzw. gniazdowników. W całej Unii około jedna trzecia osób w wieku od 24 do 35 lat, mimo posiadania pełnego zatrudnienia, nadal mieszka z rodzicami, a w Irlandii wskaźnik ten sięga już 40%. W odpowiedzi na te wyzwania Parlament Europejski zatwierdził Plan Mieszkalnictwa Przystępnego Cenowo, który ma na celu mobilizację inwestycji i ograniczenie biurokracji.

Pozostaje jednak jedno pytanie, czy Bruksela dysponuje wystarczającymi narzędziami, by odwrócić trendy na tak trudnych rynkach jak irlandzki, gdzie aby zaspokoić potrzeby populacji, należałoby budować ponad 50 tysięcy nowych domów rocznie przez kolejne ćwierć wieku.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Étienne Beauregard-Riverin on Unsplash