Cyfrowy rabunek bez możliwości zwrotu. Czy odzyskanie skradzionych pieniędzy z banku jest możliwe?
Skala przestępczości finansowej w przestrzeni cyfrowej osiągnęła poziom, który zmusza do weryfikacji powszechnego przekonania o bezwzględnym bezpieczeństwie zgromadzonych na kontach oszczędności. Przestępcy działający w sieci nie potrzebują już broni ani fizycznego włamania do bankowych skarbców.
Dzisiejsze oszustwa płatnicze opierają się na zaawansowanej socjotechnice, manipulacji psychologicznej i wykorzystywaniu słabości czynnika ludzkiego. Statystyki Banku Centralnego Irlandii wskazują na porażający wzrost wartości środków nielegalnie wyprowadzanych z kont konsumentów. W samym tylko ubiegłym roku wartość skradzionych pieniędzy wzrosła o 27 proc., osiągając pułap 179 milionów euro, a kolejne miesiące przynoszą dalsze strat liczone w milionach.
Zjawisko to stawia kluczowe pytanie: czy w starciu z nowoczesną cyfrową przestępczością pokrzywdzeni klienci mają w ogóle szansę na odzyskanie utraconych majątków?
Analiza danych pokazuje niepokojącą prawidłowość, że choć ogólna liczba oszukańczych transakcji rośnie nieznacznie i dotyczy średnio 1 na 10 000 operacji, to drastycznie skoczyła średnia wartość pojedynczego przestępstwa. Najgroźniejszym i najszybciej rozwijającym się mechanizmem stały się tzw. autoryzowane oszustwa płatnicze (tzw. płatności push). Odpowiadają one już za niemal połowę łącznej wartości skradzionych środków. W tym schemacie przestępcy nie łamią zabezpieczeń bankowych, lecz manipulują samą ofiarą. Wykorzystując socjotechnikę, zyskują zaufanie konsumenta i nakłaniają go do samodzielnego zatwierdzenia przelewu. W ten sposób z kont klientów wyprowadzono aż 75 milionów euro, co stanowi skok o 35 proc. w porównaniu z rokiem 2024.
W świetle prawa i procedur bankowych odzyskanie środków z transakcji, którą klient sam dobrowolnie autoryzował, stanowi jedno z najtrudniejszych wyzwań prawnych i operacyjnych.
Wysokość strat pozostaje ściśle powiązana z wybraną przez oszustów metodą płatności. Najwyższą średnią wartość pojedynczego oszustwa odnotowano w przypadku tradycyjnych czeków, gdzie średnia kwota sięgnęła 9741 euro. Drugie miejsce zajmują klasyczne przelewy bankowe ze średnią wartością oszustwa na poziomie 2412 euro w 2025 roku. Niepokojący dynamizm wykazują płatności realizowane przez instytucje pieniądza elektronicznego, gdzie średnia wartość wyłudzenia wzrosła ponad dwukrotnie – z 692 euro w 2024 roku do 1427 euro rok później. Sytuację dramatycznie komplikuje fakt, że aż 70 proc. całkowitej wartości oszukańczych płatności, czyli około 125 milionów euro, stanowić zaczęły płatności transgraniczne.
Pamiętajmy, że przelewy kierowane na zagraniczne rachunki bankowe, znajdujące się poza jurysdykcją krajową, co czyni procedury blokowania i rezerwacji środków niezmiernie złożonymi, a często wręcz bezskutecznymi.
Odpowiedź na pytanie o możliwość odzyskania skradzionych pieniędzy leży w czasie reakcji oraz postawie samego poszkodowanego. Władze regulacyjne akcentują, że natychmiastowe zgłoszenie incydentu dostawcy usług finansowych jest jedyną realną szansą na przechwycenie środków, zanim zostaną one wytransferowane przez łańcuch zagranicznych kont pośredniczących.
Badania opublikowane przez regulatora ujawniają jednak zatrważający fakt, że aż 38 proc. ofiar oszustw nigdy nie zgłasza swoich doświadczeń bankowi ani organom ścigania.
Taka bierność, podyktowana często wstydem lub brakiem wiary w skuteczność służb, całkowicie przekreśla szanse na odzyskanie gotówki i ułatwia przestępcom bezkarne działanie. Zgłoszenie sprawy nie tylko daje szansę na ratowanie własnych oszczędności, ale umożliwia bankom identyfikację powtarzalnych schematów i blokowanie kont wykorzystywanych przez grupy przestępcze.
Eksperci do spraw ochrony konsumentów zwracają uwagę, że instytucje finansowe oraz platformy technologiczne muszą nieustannie udoskonalać systemy weryfikacji i mechanizmy kontroli transakcji.
Równie istotny pozostaje profilaktyczny behawioryzm samych użytkowników internetu. Do najbardziej ryzykownych zachowań, które drastycznie zwiększają ryzyko utraty środków bez możliwości ich odzyskania, należy dokonywanie zakupów na niesprawdzonych witrynach, przesyłanie danych kart płatniczych i bankowych poprzez pocztę e-mail lub komunikatory, a także przekazywanie pieniędzy osobom poznanym wyłącznie w sieci.
W dobie powszechnej cyfryzacji bankowości to ostrożność, ograniczone zaufanie do niezamówionych ofert promocyjnych oraz natychmiastowy kontakt z bankiem w sytuacji zagrożenia pozostają jedyną skuteczną tarczą chroniącą majątek przed bezpowrotnym przepadkiem.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
