Cichy demontaż ochrony podatnika, czyli państwo bez przedawnienia

Projekt zmian w przepisach skarbowych, który trafił już na posiedzenie Rady Ministrów, nie jest techniczną korektą prawa, ponieważ to głęboka ingerencja w fundament relacji między obywatelem a państwem. Ministerstwo Finansów proponuje wykreślenie zakazu wszczynania postępowań karnych skarbowych po upływie pięciu lat od przedawnienia zobowiązania podatkowego. W praktyce oznacza to jedno, że polski fiskus zyskuje prawo sięgania po sankcje karne w dowolnym momencie, nawet po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach.

Przedawnienie nie jest fanaberią ani „furtką dla oszustów”, a to jedna z podstawowych zasad państwa prawa, oparta na elementarnym poczuciu sprawiedliwości i pewności obrony. Obywatel musi wiedzieć, że po określonym czasie jego sprawa jest zamknięta, natomiast bez tej granicy czasowej prawo przestaje porządkować rzeczywistość, a zaczyna działać jak broń trzymana w szufladzie, która zawsze jest gotowa i zawsze wisząca nad głową.

Eksperci prawa podatkowego oraz karnego nie bez powodu krytykują projekt i zwracają uwagę, że likwidacja realnego przedawnienia postępowań karnych skarbowych narusza zasadę proporcjonalności oraz równości stron. Urząd Skarbowy wyposażony w niemal nieograniczony aparat kontrolny zyska więc przewagę absolutną. Podatnik, często działający w gąszczu niejasnych i sprzecznych przepisów, zostanie po ewentualnej zmianie przepisów sprowadzony do roli wiecznego podejrzanego.

Polski system podatkowy od lat uchodzi za jeden z najbardziej skomplikowanych w Europie, a liczba interpretacji, nowelizacji i wyjątków sprawia, że nawet uczciwe działanie nie daje gwarancji bezpieczeństwa. W tym kontekście oddanie urzędnikom skarbowym „nieograniczonego czasowo bata” na obywateli nie wygląda jak uszczelnianie systemu, lecz jak instytucjonalizacja strachu. Zwłaszcza że praktyka pokazuje, iż fiskus najchętniej ściga drobne błędy i niedopatrzenia, a nie wielomilionowe nadużycia na szczytach władzy lub biznesu.

Tu właśnie pojawia się problem głębszy niż sam projekt ustawy, bo przez dekady trudno wskazać jest przypadki realnej odpowiedzialności karno-skarbowej ludzi wpływowych, odpowiedzialnych za gigantyczne straty publicznych pieniędzy. Państwo bywa więc bezradne wobec silnych, za to bezwzględne wobec słabszych. Proponowane zmiany wpisują się w ten dobrze znany schemat, czyli surowość w dół, pobłażliwość w górę.

Rząd chce, by nowe przepisy weszły w życie już 1 października. Pośpiech w sprawie tak fundamentalnej rodzi pytania o intencje i o standardy legislacyjne. Jeśli jednym ruchem usuwa się jedną z nielicznych realnych barier chroniących obywatela przed arbitralnością władzy, nie jest to zwykła reforma. To przesunięcie granicy, za którą państwo przestaje być partnerem, a staje się nadzorcą.

Prawo podatkowe zawsze balansuje między interesem publicznym a wolnością jednostki, jednak bez klauzuli przedawnienia ten balans znika. Zostaje tylko ciężar, który można podnieść w dowolnym momencie i zrzucić na tego, kto nie ma siły się bronić, mówi posłanka do Parlamentu Europejskiego Ewa Zajączkowska.

Bogdan Feręc

Źr. MEP Ewa Zajączkowska

Fot. CC BY-SA 3.0 Henryk Borawski