Dlaczego Irlandia po prezydencji potrzebuje Zgromadzenia Obywatelskiego
Objęcie prezydencji w Radzie Unii Europejskiej to dla każdego kraju członkowskiego moment szczególnego zainteresowania polityką europejską i podwyższonej świadomości społecznej. Jednak prawdziwy sprawdzian dojrzałości państwa następuje nie w trakcie trwania przewodnictwa, lecz tuż po jego zakończeniu.
Irlandia stoi dziś przed pytaniem, jak przekuć ten polityczny i medialny kapitał w strategię o długiej skali. Przystąpienie do ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej było jedną z najbardziej brzemiennych w skutki decyzji w nowoczesnej historii kraju, porównywalną rangą do przełomowych wyborów z 1918 roku. Dziś, w obliczu nadchodzących zmian ustrojowych w UE, Dublin potrzebuje odważnej, szczerej rozmowy ze swoimi obywatelami o przyszłym kształcie wspólnotowego projektu i własnej w nim roli.
Wyrazem tej potrzeby jest apel europosła Billy’ego Kellehera z grupy Renew Europe, który wzywa rząd Irlandii do powołania Zgromadzenia Obywatelskiego po zakończeniu prezydencji. Taki krok ma zakończyć okres dyplomatycznej zachowawczości i pozwolić na wypracowanie klarownego mandatu społecznego w kluczowych sprawach unijnych.
Jednym z najważniejszych wyzwań, które wymagają społecznej debaty, są przedłużające się negocjacje wokół wieloletnich ram finansowych Unii Europejskiej. A irlandzkie stanowisko w tej kwestii od dawna zmaga się z wewnętrzną sprzecznością. Z jednej strony Dublin opowiada się za ambitnym, większym budżetem unijnym, który odpowiadałby na współczesne kryzysy i wyzwania rozwojowe. Z drugiej – stanowczo sprzeciwia się wprowadzaniu nowych tzw. zasobów własnych UE, czyli unijnych podatków lub opłat harmonizujących finanse na poziomie wspólnotowym.
Taka postawa powoli staje się nie do utrzymania na forum brukselskim. Nie da się w nieskończoność domagać większych środków przy jednoczesnym blokowaniu nowych źródeł ich finansowania. Przełamanie tego pata wymaga ponownego przeanalizowania dotychczasowych dogmatów gospodarczych i zapytania obywateli, na ile Irlandia jest gotowa na uelastycznienie swojego stanowiska w imię spójności całej Wspólnoty.
Drugim powodem, dla którego Irlandia musi redefiniować swoją politykę, jest perspektywa rozszerzenia Unii o kolejne państwa członkowskie. Unia Europejska składająca się z ponad trzydziestu państw, nie będzie mogła sprawnie funkcjonować w oparciu o dotychczasowe zasady. Proces rozszerzenia wymusi głębokie reformy strukturalne, które uderzą bezpośrednio w mechanizmy decyzyjne:
- Zasada jednomyślności i prawo weta: Choć Irlandia nigdy nie nadużywała prawa weta do szantażu politycznego, w ostatnich latach świat był świadkiem, jak pojedyncze państwa blokowały kluczowe decyzje lub uzależniały zgodę od odblokowania funduszy zamrożonych za naruszenia praworządności. W „30-osobowej” Unii utrzymanie prawa weta w obecnym kształcie, grozi całkowitym paraliżem decyzyjnym.
- Architektura instytucji: Przyszła reforma będzie musiała objąć korektę składu i liczebności Komisji Europejskiej, zmianę układu sił i wagi głosów w Radzie Europejskiej, a także zwiększenie uprawnień kontrolnych Parlamentu Europejskiego. Ponadto coraz głośniej dyskutuje się o wprowadzeniu bezpośrednich wyborów przewodniczącego Komisji Europejskiej.
Brak jednoznacznego stanowiska społeczeństwa w sprawach ustrojowych przekłada się na słabość irlandzkiej dyplomacji. Jak zauważają politycy reprezentujący kraj na forum europejskim, przez lata irlandzcy ministrowie i europosłowie zmuszeni byli do powstrzymywania się od głosu lub zachowywania powściągliwości w kluczowych debatach ustrojowych z prostego powodu – brakowało jasnego sygnału, co na dany temat myślą sami Irlandczycy.
Zgromadzenie Obywatelskie – sprawdzona w Irlandii formuła konsultacji społecznych, która w przeszłości pozwoliła rozwiązać najtrudniejsze dylematy światopoglądowe i ustrojowe – jest idealnym narzędziem do wypracowania takiego stanowiska. Zamiast podejmować decyzje wyłącznie w gabinetach polityków, należy dać obywatelom przestrzeń do zapoznania się z faktami, dyskusji z ekspertami i podjęcia świadomych rozstrzygnięć.
Irlandia nie może pozostać biernym obserwatorem zmian zachodzących w Europie. Wykorzystanie świadomości społecznej zbudowanej wokół prezydencji w UE i skierowanie jej na tory ogólnonarodowej debaty o przyszłości Wspólnoty, to obowiązek wobec przyszłych pokoleń. Wyznaczenie nowych granic irlandzkiej polityki europejskiej jest niezbędne, by kraj ten nadal odgrywał silną, podmiotową i konstruktywną rolę w sercu jednoczącej się Europy.
*
Poseł Kelleher mówił tu bezpośrednio o federalizacji UE.
Bogdan Feręc
Źr. MEP Billy Kelleher
Photo by Ainars Djatlevskis on Unsplash

