Koszty: Ile Irlandia przeznacza na dobrowolne powroty migrantów do krajów pochodzenia?
Polityka migracyjna Unii Europejskiej od lat opiera się na poszukiwaniu rzetelnego balansu między ochroną granic, zapewnieniem azylu potrzebującym a sprawnym zarządzaniem procedurami powrotnymi.
W tym kontekście systemy tak zwanych dobrowolnych powrotów wyrosły na jeden z kluczowych instrumentów prawnych i logistycznych stosowanych przez państwa członkowskie. Jak wynikają z danych Departamentu Sprawiedliwości ujawnionych na mocy ustawy o dostępie do informacji publicznej (FOI) i opublikowanych przez serwis Breaking News, Irlandia odnotowuje gwałtowny wzrost zainteresowania tego typu wsparciem. Analiza finansowa oraz strukturalna tego mechanizmu rzuca nowe światło na to, jak budżet państwowy wspiera osoby opuszczające wyspę i dlaczego władze w Dublinie uznają to rozwiązanie za optymalne kosztowo.
Dynamika skali zjawiska pokazuje natomiast wyraźną tendencję wzrostową. W minionym roku do irlandzkich organów wpłynęły 2315 wniosków o pomoc w powrocie do kraju pochodzenia, co stanowi niemal dwukrotny wzrost w porównaniu z 1249 aplikacjami złożonymi w roku 2024. Rośnie nie tylko liczba chętnych, ale i zaangażowanie finansowe państwa, które w minionym roku przeznaczyło na ten cel łącznie ponad 1,61 mln euro.
Struktura wydatków związanych z obsługą osób opuszczających Irlandię opiera się na dwóch głównych filarach, czyli bezpośrednim pokryciu kosztów podróży oraz przyznaniu indywidualnych gratyfikacji finansowych w postaci stypendiów i dotacji reintegracyjnych.
Z łącznej kwoty 1,61 mln euro wygenerowanej w roku ubiegłym:
- Blisko 695 tys. euro przeznaczone zostało bezpośrednio na stypendia oraz jednostkowe dotacje reintegracyjne.
- Dodatkowe 916 tys. euro skonsumowały bezpośrednie wydatki na przeloty lotnicze oraz zapewnienie zakwaterowania w okresie przejściowym.
Dla porównania, w 2024 roku łączna alokacja budżetowa na ten program zamknęła się w kwocie 1,06 mln euro. Wówczas 285 tys. euro trafiło do beneficjentów w formie wsparcia reintegracyjnego, zaś 779 tys. euro przeznaczono na logistykę, w tym bilety lotnicze i zakwaterowanie. Spoglądając na perspektywę ostatnich dwóch lat, państwo przekazało około 684 tys. euro w formie indywidualnych dotacji dla osób samotnych oraz kolejne 295 tys. euro w ramach pakietów wsparcia kierowanych do rodzin.
Wysokość przyznawanych świadczeń jest zróżnicowana i waha się od 1200 euro dla osób indywidualnych do nawet 10 000 euro w przypadku wieloosobowych gospodarstw domowych. Zgodnie z przyjętą procedurą operacyjną, środki pieniężne są z reguły przekazywane beneficjentom na przedpłaconej karcie debetowej bezpośrednio w momencie wylotu z państwa. Mechanizm ten zabezpiecza kapitał i pozwala na jego natychmiastowe wykorzystanie po wylądowaniu w kraju ojczystym.
Procedura kwalifikacyjna do programu charakteryzuje się wyjątkowo wysokim wskaźnikiem zatwierdzeń. Zdecydowana większość napływających podań uzyskuje akceptację Departamentu Sprawiedliwości. W ubiegłym roku odmowę otrzymało mniej niż 70 osób, z czego jedynie 40 wnioskodawców uznano za całkowicie niekwalifikujących się do programu (dla porównania, w 2024 roku decyzję odmowną wydano w 26 przypadkach).
Pod względem struktury pochodzenia beneficjentów, statystyki wskazują na wyraźną dominację kilku rejonów świata:
- Gruzja: Obywatele tego kraju stanowili ponad 20% wszystkich składających wnioski. Spośród 2315 osób ubiegających się o wsparcie w ubiegłym roku, aż 526 pochodziło z Gruzji.
- Brazylia: Drugą co do wielkości grupę stanowili obywatele Brazylii – 420 wniosków.
- Jordania i Nigeria: Z Jordanii wpłynęły 342 aplikacje, natomiast z Nigerii 107.
- Inne kierunki: W zestawieniu znalazły się również pojedyncze wnioski z bliskowschodnich i obszarów amerykańskich, w tym 61 podań od obywateli Palestyny, 38 ze Stanów Zjednoczonych, 12 z Rosji, 9 z Izraela oraz 5 z Kanady.
Z punktu widzenia irlandzkiego prawa i ekonomii publicznej, program dobrowolnych powrotów reprezentuje podejście elastyczne i długofalowo zoptymalizowane. Jak podkreśla rzecznik Departamentu Sprawiedliwości, wspierany dobrowolny powrót pozostaje „preferowaną opcją” rządu w Dublinie, stanowiąc rozwiązanie znacznie bardziej opłacalne dla podatników niż generujące ogromne koszty i skomplikowane proceduralnie deportacje przymusowe.
Istotną różnicę stanowi także status prawny osoby opuszczającej terytorium państwa. W przeciwieństwie do formalnej deportacji, która wiąże się z wieloletnim lub bezterminowym zakazem wjazdu, program jest opcją jednorazową. Nie zamyka on definitywnie drogi prawnej i daje danej osobie możliwość legalnego powrotu do Irlandii w przyszłości, jeśli spełni ona wymogi wizowe lub imigracyjne. Należy przy tym zaznaczyć, że pomoc finansowa wypłacana jest wyłącznie po faktycznym opuszczeniu terytorium kraju. Departament Sprawiedliwości zwraca uwagę, że nie wszyscy uczestnicy programu występują o wsparcie reintegracyjne natychmiast po wylocie, a część z nich nie korzysta z niego wcale. Z tego powodu prezentowane dane finansowe mają charakter dynamiczny. Tym samym w sprawozdaniach za dany okres budżetowy koszty mogą ulec dalszym korektom i ze względów księgowych stopniowo wzrastać wraz z rozliczaniem zaległych kart i świadczeń.
Mimo rosłej skali nakładów sięgających milionów euro, analiza statystyczna wyraźnie wskazuje, że dofinansowanie dobrowolnych powrotów stało się dla Irlandii trwałym i skutecznym elementem zarządzania polityką imigracyjną. Pozwala ono sprawnie odciążać krajowy system opieki oraz infrastrukturę recepcyjną, oferując jednoczesną godną i stabilną finansowo alternatywę dla osób decydujących się na powrót do ojczyzny.
Bogdan Feręc
Źr. Breaking News
Photo by Ibrahim Boran on Unsplash
