Na skraju opłacalności. Przybrzeżna flota walczy o przetrwanie

Na molo Leenan Pier w Inishowen praca wciąż wraca do dawnego, sprawdzonego rytmu. Ręczne sortowanie połowu wymaga precyzji, bo tylko najsilniejsze, żywe kraby trafią na stoły w Pekinie, podczas gdy wyselekcjonowane homary pofruną do Francji. Ta z pozoru idealna linia eksportowa, łącząca odległą społeczność hrabstwa Donegal z globalnymi rynkami, maskuje jednak powolny upadek lokalnego rzemiosła. Model biznesowy małych statków przybrzeżnych znalazł się w kleszczach rosnących wydatków i dramatycznie spadających cen skupu.

Praktyka wskazuje, że pojedynczy rejs staje się dziś finansowym stąpaniem po cienkim lodzie. Jednodniowe wyjście w morze średniej wielkości kutrem to koszt około 800 euro, wydanych wyłącznie na olej napędowy i przynętę. Jeszcze cztery lata temu analogiczny rozruch floty pochłaniał zaledwie połowę tej kwoty. Zderzenie rosnących rachunków z rzeczywistością rynkową potęguje fakt, że rynkowa wartość samych skorupiaków spadła w ciągu ostatnich pięciu lat o blisko 50%.

W efekcie, po opłaceniu czteroosobowej załogi i paliwa, marża właściwie przestaje istnieć.

Sytuacja nie dotyczy wyłącznie samych szyprów. Tradycyjne rybołówstwo rodzinne w regionie północnego Donegal stanowi fundament całego ekosystemu społeczno-gospodarczego. Według szacunków branżowych, każde jedno stanowisko pracy na pokładzie kutra generuje trzy dodatkowe etaty na lądzie, w tym w logistyce, przetwórstwie, lokalnych sklepach czy u dostawców paliw. Załamanie floty w miejscach takich jak Glengad, Bunagee, Fanad czy Malin Head uderzy bezpośrednio w infrastrukturalne zaplecze całego regionu.

Branża próbowała dostosować się do skutków pandemii, zawirowań po Brexicie i globalnych napięć handlowych. Obecny skok kosztów eksploatacji tworzy jednak barierę nie do przejścia dla mniejszych podmiotów. Szanse na modernizację czy zakup nowej jednostki bez drastycznego zadłużania się są dziś zerowe, co skazuje wielopokoleniowe firmy na stopniową stagnację.

Problem dostrzega Departament Rolnictwa, Żywności i Gospodarki Morskiej, który w reakcji na wzrost cen paliw wywołany konfliktami międzynarodowymi uruchomił dedykowany program wsparcia. W ramach Agencji Rozwoju Rybołówstwa (Bord Iascaigh Mhara) do sierpnia 2026 roku wypłacono ponad 8,5 mln euro z przeznaczonej na ten cel puli 9,8 mln euro, realizując 397 wniosków. Równolegle wystartowały rekompensaty dla sektora akwakultury na bazie tymczasowych ram kryzysowych Unii Europejskiej.

Sami beneficjenci wskazują jednak na rażącą dysproporcję między oferowaną sumą a stopniem skomplikowania procedur. Droga do uzyskania dofinansowania wymaga przebrnięcia przez skomplikowane wymogi formalne, co dla małych, rodzinnych przedsiębiorstw oznacza zbędne obciążenie administracyjne. System wsparcia wymaga pilnego uproszczenia, aby środki trafiały na kuter bez zbędnych opóźnień.

Pomimo ekstremalnych warunków praca na morzu wciąż pozostaje dla wielu jedynym znanym sposobem na życie, przekazywanym z ojca na syna. Młodzi adepci wchodzą w fach już od najmłodszych lat, opanowując rzemiosło w trudnych warunkach pogodowych.

Wyzwanie polega jednak na tym, czy tradycja zdoła obronić się przed rachunkiem.

Uporządkowaniu sytuacji w sektorze ma służyć powołana wiosną Grupa Zadaniowa ds. Sektora Owoców Morza, a pracująca pod przewodnictwem Michaela Berkery’ego. Raport zawierający analizę wyzwań i rekomendacje dla rządu ma ujrzeć światło dzienne późną jesienią. Dla rodzin z Donegal dokument ten będzie odpowiedzią na pytanie, czy flota przybrzeżna ma przed sobą jakąkolwiek przyszłość, czy też stoi w obliczu całkowitej likwidacji.

Bogdan Feręc

Źr. Independent

Photo by Jacek Dylag on Unsplash