Uchwalenie przez Oireachtas przepisów zakazujących importu towarów z nielegalnych osiedli izraelskich na terytoriach palestyńskich, wywołało natychmiastową reakcję ze strony amerykańskiej dyplomacji.

Oficjalne oświadczenie placówki USA w Dublinie nie pozostawia wątpliwości i Waszyngton postrzega nowe prawo jako symboliczny gest, który nie zbliża Bliskiego Wschodu do pokoju, a może realnie uderzyć w stabilność gospodarczą Zielonej Wyspy. Amerykańscy dyplomaci zaapelowali również do irlandzkich władz, by nie promowały podobnych rozwiązań na forum Unii Europejskiej, stawiając zamiast tego na wielostronne inicjatywy międzynarodowe.

Konstrukcja prawna uchwalonego aktu tworzy jednak bezpośredni problem dla podmiotów ze Stanów Zjednoczonych.

Wykładowca prawa na Uniwersytecie w Galway Larry Donnelly zwraca uwagę, że amerykańskie prawo federalne przewiduje rygorystyczne sankcje finansowe oraz dodatkowe wymogi sprawozdawcze dla firm działających w jurysdykcjach wprowadzających regulacje określane za oceanem jako wymierzone w Izrael.

Choć masowa relokacja kapitału jest mało prawdopodobna, amerykańskie korporacje będą zmuszone zaangażować znaczne zasoby prawne i operacyjne, aby zachować zgodność z własnym ustawodawstwem. W praktyce oznacza to wzrost kosztów prowadzenia działalności w Irlandii i ograniczenie elastyczności operacyjnej sektora zagranicznych inwestycji bezpośrednich.

Sytuacja ta wywołuje uzasadnione obawy o przyszłość irlandzkiego modelu wzrostu gospodarczego, wyjątkowo wrażliwego na sygnały płynące z rynku amerykańskiego. Krytycy ustawy wskazują, że w obliczu rosnącej globalnej konkurencji o bezwzględnie mobilny kapitał techniczny i finansowy, wprowadzanie dodatkowych barier prawnych osłabia pozycję negocjacyjną kraju.

Obok sporu interpretacyjnego pojawia się fundamentalne pytanie o pragmatyzm polityki zagranicznej: czy jednostronny regulacyjny krok, nieposiadający bezpośredniego przełożenia na realną sytuację ludności cywilnej w Strefie Gazy, opłaca się w zestawieniu z potencjalnym ryzykiem dla lokalnego rynku pracy i dochodów budżetowych.

*

Zmiany terytorialne w dawnym Mandacie Palestyny (od 1947 r. do dziś)

Proces przejmowania kontroli nad ziemiami dawnego brytyjskiego Mandatu Palestyny przez Państwo Izrael przebiegał etapami, głównie w wyniku konfliktów zbrojnych oraz sukcesywnej polityki osadniczej.

1. Plan Podziału ONZ (1947 r.)

Przed ogłoszeniem niepodległości Izraela Organizacja Narodów Zjednoczonych uchwaliła Rezolucję 181. Zakładała ona podział Mandatu Palestyny na dwa państwa:

• Państwo żydowskie: ok. 56% terytorium.
• Państwo arabskie (Palestyńskie): ok. 43% terytorium.
• Jerozolima i Betlejem: obszar międzynarodowy (ok. 1%).

Strona żydowska zaakceptowała plan, natomiast państwa arabskie i liderzy palestyńscy ten odrzucili.

2. Wojna o Niepodległość / I wojna arabsko-izraelska (1948–1949)

Wybuch walk doprowadził jednak do przesunięcia linii granicznych na korzyść nowo powstałego Izraela:

• Izrael zajął ok. 78% obszaru dawnego mandatu (w tym zachodnią część Jerozolimy).
• Pozostałe 22% ziem podeszło pod kontrolę sąsiadów: Zachodni Brzeg został zaanektowany przez Jordanię, a Strefa Gazy przeszła pod administrację Egiptu.
• Wydarzenia te wiązały się z masowymi przesiedleniami ludności palestyńskiej (określanymi jako Nakba).

3. Wojna Sześciodniowa (1967 r.)

W reakcji na narastający konflikt Izrael zajął w walce pozostałe 22% obszaru historycznej Palestyny:

• Zachodni Brzeg Jordanu (wraz z Wschodnią Jerozolimą).
• Strefę Gazy.
• (Dodatkowo poza granicami Mandatu Palestyny Izrael zajął Półwysep Synaj od Egiptu oraz Wzgórza Golan od Syrii).

Od tego momentu całe terytorium dawnego Mandatu znalazło się pod pełną lub częściową kontrolą wojskową bądź cywilną Izraela.

4. Porozumienia z Oslo (lata 90. XX w.) i stan obecny

Porozumienia z Oslo wprowadziły podział Zachodniego Brzegu na trzy strefy administracyjne:

• Strefa A: Pełna kontrola cywilna i bezpieczeństwa Autonomii Palestyńskiej (ok. 18% Zachodniego Brzegu, głównie większe miasta).
• Strefa B: Kontrola cywilna palestyńska, kontrola bezpieczeństwa mieszana (ok. 22%).
• Strefa C: Pełna kontrola wojskowa i administracyjna Izraela (ok. 60% Zachodniego Brzegu).

W Strefie C oraz we Wschodniej Jerozolimie powstała sieć izraelskich osiedli. Różne szacunki i analizy wskazują, że infrastruktura osiedli, strefy wojskowe oraz drogi dojazdowe wyłączają z bezpośredniego użytku palestyńskiego znaczne obszary Zachodniego Brzegu. W Strefie Gazy Izrael wycofał swoje osiedla w 2005 roku, utrzymując jednak do kolejnych eskalacji kontrolę nad granicami lądowymi, morskimi i przestrzenią powietrzną.

Podsumowanie liczbowe: Z punktu widzenia geografii dawnego Mandatu Palestyny, Izrael rozszerzył swój stan posiadania z planowanych przez ONZ 56% w 1949 r. do 78% w 1967 roku, a obecnie sprawuje stałą kontrolę wojskową lub administracyjną nad niemal całym obszarem (100%), przy czym część wewnętrznej autonomii lokalnej w poszczególnych enklawach przekazano władzom palestyńskim w latach 90.

Bogdan Feręc

Źr. News Talk

Photo by Ömer Faruk Yıldız on Unsplash