Planowanie bez budowania. Rozwiązanie, które powinno działać od lat

Samorządy w całym kraju rozpoczęły proces przeznaczania większej ilości gruntów pod zabudowę mieszkaniową, a odpowiadając na wyraźne polecenie ministra mieszkalnictwa Jamesa Browne’a. Wszystkie 31 władz lokalnych podjęło działania, w tym 14 z nich zdążyło już zmienić swoje plany zagospodarowania przestrzennego, aby dostosować się do zaleceń Departamentu Mieszkalnictwa. Kolejne mają dołączyć do czerwca, a do końca roku proces ma objąć cały kraj. Na papierze wygląda to jak zdecydowana reakcja państwa, a w rzeczywistości to ruch spóźniony o lata.

Kryzys mieszkaniowy nie pojawił się wczoraj. Nie narodził się wraz z ostatnim wzrostem cen ani nie jest efektem jednego błędu. To długi proces zaniedbań, odkładanych decyzji i politycznego komfortu, który pozwalał ignorować sygnały ostrzegawcze. Dziś rząd nadrabia zaległości, ale robi to w momencie, gdy presja społeczna osiągnęła poziom, przy którym każde działanie wygląda jak reakcja wymuszona, a nie przemyślana strategia. Dane przedstawione Komisji ds. Infrastruktury i Realizacji Narodowego Planu Rozwoju Oireachtas pokazują skalę ambicji. Po zakończeniu wszystkich zmian w planach zagospodarowania przestrzennego kraj ma dysponować około 15 102 hektarami gruntów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe. Przy średniej gęstości 35 jednostek na hektar oznacza to potencjał budowy około 528 tysięcy mieszkań, co mogłoby zapewnić dach nad głową dla ponad 1,1 miliona osób. Liczby robią wrażenie, tylko że – liczby nie budują domów.

Stowarzyszenie Zarządzające Powiatem i Miastem nie pozostawia złudzeń. Samo przekształcenie planów nie wystarczy, bo prawdziwym ograniczeniem jest infrastruktura, czyli woda, kanalizacja, energia, transport. Bez tego nawet najlepiej zaprojektowany plan pozostanie dokumentem bez pokrycia. Wiele z tych gruntów nadaje się do zabudowy tylko na papierze. Ich realne wykorzystanie zależy od inwestycji kapitałowych ze strony Uisce Éireann, ESB Networks, BGE oraz od działań władz lokalnych w zakresie infrastruktury drogowej.

Tu właśnie ujawnia się słabość obecnego podejścia. Rząd próbuje przyspieszyć proces planistyczny, ale nie kontroluje w pełni tempa inwestycji infrastrukturalnych. To natomiast oznacza, że harmonogramy się rozjeżdżają. Planowanie idzie swoim rytmem, inwestycje swoim. Efekt jest przewidywalny, więc opóźnienia, frustracja i kolejne polityczne deklaracje o potrzebie koordynacji.

Minister Browne już wcześniej ostrzegał samorządy, że postęp jest niewystarczający. List z lipca 2025 roku był sygnałem, że cierpliwość rządu się kończy. Problem polega na tym, że sama presja administracyjna nie zastąpi rozwiązania systemowego. Samorządy mogą zmieniać plany, ale nie zbudują sieci wodociągowej ani nie sfinansują dużych projektów transportowych bez wsparcia państwa.

Obecna ofensywa planistyczna jest więc próbą nadrobienia straconego czasu, a czas w polityce mieszkaniowej działa jak odsetki. Im dłużej zwlekasz, tym wyższy koszt płacisz później, ale rachunek właśnie przyszedł i jest wysoki. Nie oznacza to, że aktualne działania są bez znaczenia. Przeciwnie, są konieczne i problem w tym, że od lat są oczywiste. To nie jest więc przełom, tylko powrót do podstaw, które powinny być realizowane konsekwentnie od przynajmniej pięciu lat. Państwo dopiero teraz próbuje uporządkować fundamenty, na których miało budować dawno temu.

Najważniejsze pytanie brzmi dziś nie ile hektarów zostanie przekształconych, ale ile mieszkań faktycznie powstanie i kiedy to się stanie? Bez odpowiedzi na to pytanie cały proces pozostanie politycznym teatrem, w którym liczby zastępują realne efekty. Społeczeństwo nie potrzebuje kolejnych planów, potrzebuje mieszkań i jeżeli rząd nie zsynchronizuje planowania z inwestycjami infrastrukturalnymi, obecna inicjatywa skończy się jak wiele wcześniejszych, które były ambitnie na początku i rozczarowujące na końcu.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot CC Albert Bridge