AthGhaelú. Przywracanie historycznego znaczenia krajobrazowi Irlandii

Ponad sto lat po uzyskaniu niepodległości przez południową część wyspy, w Irlandii zainicjowano szeroko zakrojoną kampanię społeczną o nazwie AthGhaelú (Re-gaelicyzacja). Jej celem jest systematyczne przywracanie oryginalnych, irlandzkich nazw miejscowości do powszechnego obiegu i zastępowanie nimi zangielszczonych wersji, które obecnie dominują w przestrzeni publicznej.

Organizatorzy akcji skupieni wokół stowarzyszenia Conradh na Gaeilge argumentują, że obecne nazewnictwo jest pozostałością procesu kolonialnego, który doprowadził do utraty semantycznego związku mieszkańców z topografią i historią ich własnego kraju.

Podstawą merytoryczną kampanii jest przekonanie, że współczesne angielskie nazwy, takie jak Cork, Dublin, Tipperary czy Donegal, stanowią jedynie fonetyczne przybliżenie oryginalnych brzmień, pozbawione pierwotnego sensu. Poeta i uczony Louis de Paor wskazuje, że proces anglicyzacji przekształcił opisy krajobrazu w zbiór niepowiązanych ze sobą symboli i dźwięków. Jako przykład podaje Fort Navan, którego angielska nazwa nie przywołuje historycznego i mitologicznego kontekstu Eamhain Mácha – miejsca związanego z postacią Cú Chulainna czy króla Conora Mac Nessy.

Według inicjatorów akcji przywrócenie nazwy Gaillimh zamiast Galway czy Corcaigh zamiast Cork jest aktem dekolonizacji mentalnej, podobnym do tych, które miały miejsce w Indiach, gdzie Mumbaj zastąpił Bombaj, a Kolkata Kalkutę, czy w Walii, gdzie promuje się nazwę Caerdydd zamiast Cardiff.

Ważnym elementem kampanii jest zaangażowanie technologiczne. Inżynier oprogramowania z hrabstwa Kildare Dave McGinn stworzył aplikację mobilną Baile Beo (Miejsce do życia), która wspiera cele AthGhaelú w wymiarze praktycznym. Narzędzie to wykorzystuje tryb podróży, identyfikujący lokalizację użytkownika na drodze i dostarczający w czasie rzeczywistym informacji o etymologii oraz historii mijanych miejscowości. Aplikacja bazuje na danych z oficjalnych serwisów rządowych, takich jak logainm.ie, i ma na celu uświadomienie kierowcom oraz pasażerom, że za każdą nazwą kryje się konkretna opowieść, na przykład o klasztorach budowanych tysiąc lat temu i niszczonych przez Wikingów.

Zastępca sekretarza generalnego Conradh na Gaeilge Aodhán Ó Deá podczas inauguracji kampanii stwierdził, że używanie kolonialnych nazw miejscowości po wieku suwerenności jest stanem wymagającym zmiany. Podkreślił, że AthGhaelú wykracza poza kwestie czysto językowe, dotykając sfery tożsamości narodowej i poczucia odpowiedzialności za wspólne dziedzictwo. Zobowiązanie dotyczące nazw miejscowości, będące integralną częścią inicjatywy, zachęca grupy lokalne i osoby prywatne do publicznej deklaracji używania oryginalnych form wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Zdaniem prezesa stowarzyszenia Ciarána Mac Giolla Bhéina proces ten pozwoli na ponowne połączenie społeczności z krajobrazem, od którego zostali odcięci w wyniku historycznych przekształceń administracyjnych.

Kampania zyskuje poparcie osób publicznych, które za pośrednictwem mediów społecznościowych promują ideę powrotu do korzeni nazewniczych. Argumentacja zwolenników zmian opiera się na fakcie, że irlandzkie nazwy miejscowe są precyzyjnymi opisami terenu i jego dziejów, podczas gdy ich angielskie odpowiedniki są często bełkotem pozbawionym logiki. Inicjatywa ta stawia Irlandię w jednym rzędzie z innymi narodami, które dążą do odzyskania kulturowej suwerenności poprzez rewizję map i przywrócenie znaczenia słowom definiującym ich otoczenie. AthGhaelú ma stać się impulsem do głębszej refleksji nad tym, jak język kształtuje percepcję otaczającego nas świata i jak istotne jest zachowanie ciągłości historycznej w nazewnictwie geograficznym.

Bogdan Feręc

Źr. PA Media

Fot. CC Mucklagh