Powrót kultury naprawy. Czy Irlandia odwraca się od jednorazowej gospodarki

Przez lata zepsute urządzenie oznaczało jedno, czyli jego wymianę. Naprawa była często nieopłacalna, niedostępna albo czysto symboliczna, bo sprowadzała się do wymiany całych modułów lub zakupu nowego sprzętu. Teraz rząd zapowiada zmianę kursu i nowa strategia gospodarki o obiegu zamkniętym, obejmująca okres do 2028 roku sprawić ma, że naprawa stanie się realną alternatywą dla wyrzucania i kupowania od nowa. W centrum tej zmiany znajduje się plan wprowadzenia krajowego programu bonów naprawczych, który obniży w założeniach koszty napraw i zwiększyć postrzeganą wartość używanych urządzeń.

To właśnie cena naprawy, jak wykazały badania, jest najważniejszym czynnikiem decydującym o tym, czy konsument zdecyduje się przywrócić produkt do życia, czy zastąpić go nowym. Program bonów, finansowany z Funduszu Gospodarki o Obiegu Zamkniętym i planowany do wdrożenia w przyszłym roku, zmienić ma tę kalkulację ekonomiczną. Jeśli naprawa stanie się wyraźnie tańsza, sama logika rynku może zacząć działać na korzyść trwałości zamiast wymiany.

Strategia zatytułowana „Przyspieszenie działań”, przedstawiona przez ministra klimatu, energii i środowiska Darragha O’Briena oraz ministra stanu Alana Dillona, ma jasno określony cel – zwiększanie wskaźnika wykorzystania materiałów w gospodarce o obiegu zamkniętym o dwa punkty procentowe rocznie, aby osiągnąć poziom 12% do 2030 roku. W praktyce oznacza to wydłużanie życia produktów poprzez ponowne użycie, naprawę, regenerację i recykling, zamiast ich szybkiego zastępowania.

Rząd zapowiada również wsparcie dla władz lokalnych w tworzeniu ośrodków ponownego użycia, naprawy i recyklingu w całym kraju. To może być jeden z najbardziej widocznych skutków reformy. Przez lata sektor napraw w wielu przypadkach się kurczył, ograniczając tym samym do autoryzowanych punktów wymiany części lub usług o wąskim zakresie. Strategia wprost zapowiada rozbudowę irlandzkiego sektora napraw i regeneracji, co może otworzyć przestrzeń dla powstawania nowych zakładów oraz powrotu bardziej zaawansowanych usług naprawczych.

Istotnym elementem zmian będzie także wprowadzenie Paszportu Produktu Cyfrowego, który ma dostarczać konsumentom informacji o trwałości, zgodności z przepisami i możliwościach naprawy produktów. W pierwszej kolejności obejmie on tekstylia, meble, opony i materace. W założeniu narzędzie to ma zmienić sposób podejmowania decyzji zakupowych – trwałość i możliwość naprawy mają stać się widoczną cechą produktu, a nie ukrytą informacją.

Strategia obejmuje szerokie spektrum sektorów, od budownictwa i biogospodarki po handel detaliczny, tekstylia i elektronikę. W handlu detalicznym przewidziano większe wsparcie dla napraw i ponownego wykorzystania, a także działania ograniczające odpady, takie jak możliwość korzystania z własnych opakowań w punktach gastronomicznych. W innych obszarach planowane są działania ograniczające marnowanie żywności o połowę do 2030 roku oraz wdrożenie przepisów mających zmniejszyć ilość odpadów opakowaniowych.

Minister O’Brien podkreślił, że każdy produkt naprawiony zamiast wymieniony oznacza emisję dwutlenku węgla, która nigdy nie nastąpi. Minister Dillon dodał, że gospodarka o obiegu zamkniętym ma nie tylko ograniczać odpady, lecz także tworzyć miejsca pracy i obniżać koszty dla gospodarstw domowych.

Największa zmiana może jednak dokonać się nie w dokumentach strategicznych, lecz w codziennych nawykach. Jeśli naprawa stanie się dostępna i opłacalna, powrót do niej przestanie być gestem sentymentalnym, a stanie się ekonomiczną normą, sugerują zwolennicy programu. Wtedy zawód mechanika lub speca od napraw, kiedyś powszechny, później zepchnięty na margines przez tanią produkcję i masową konsumpcję, może znów odzyskać swoje miejsce. Strategia rządu sugeruje, że przyszłość irlandzkiej gospodarki nie będzie polegać wyłącznie na tworzeniu nowych rzeczy, lecz także na przywracaniu wartości tym, które już istnieją.

***

Powiem, że to jeden z programów, który szczerze popieram, nawet w przypadku, kiedy wiąże się z Zielonym Ładem, a ten mieszam z błotem przy każdej nadarzającej się okazji. Niestety widzę też pewne problemy, bo fachowców od napraw w Irlandii jest niewielu, ale widzę też okazję dla nas, czyli Polaków. Złotymi rączkami są z urodzenia, więc może to szansa, aby zaistnieć szeroko w tutejszej gospodarce i zająć się zawodowym naprawianiem czajników. Problem jest tylko jeden, więc wspominany zalew tanią produkcją, więc naprawa urządzeń, że uogólnię, z supermarketów, wciąż może być nieopłacalna. Do tego dochodzi jeszcze jeden element, czyli sama cena naprawy, bo przecież czuć w programie wyraźną sugestię, iż sprzęt będzie drogi, a naprawa może przesunąć w czasie zakup nowego, równie drogiego.

Znaleźć więc należy balans pomiędzy ceną naprawy a zakupem nowego urządzenia, aby cały program stał się popularny. I jeszcze jedno, co się stanie, kiedy rząd przestanie „rozdawać” bony naprawcze, czyli, czy konsumenci nadal będą chcieli z takiego rozwiązania korzystać?

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Blaz Erzetic on Unsplash