Irlandia wchodzi w erę wypierania pracy. Rząd musi stanąć na wysokości zadania

Irlandia znalazła się w momencie, który za kilka lat może być wspominany jako punkt zwrotny. W tajnej notatce rozesłanej do ministrów premier Micheál Martin ostrzega przed „wypieraniem pracowników” przez sztuczną inteligencję. Słowo brzmi technicznie, ale skutek może być ludzki.

Dokument, jaki wcześniej przesłano do rządu, podkreśla konieczność zabezpieczenia „wystarczających zasobów” na wypadek konsekwencji automatyzacji i wskazuje, że to już nie jest akademicka debata o przyszłości technologii, a realne pytanie o miejsca pracy, dochody rodzin i przyszłość młodych ludzi, którzy właśnie wchodzą na rynek. Irlandia opisana została jako kraj „stosunkowo bardziej narażony” na zakłócenia związane z AI niż inne rozwinięte gospodarki. Wpływ tej technologii na zatrudnienie określono w dokumencie jako „niepewny”.

Wskazano też na najbardziej zagrożone grupy w kraju, a są to: kobiety, młodzi pracownicy oraz osoby o niższym poziomie wykształcenia. Badania Departamentu Finansów pokazują natomiast, że 63% pracowników w Irlandii jest „w stosunkowo dużym stopniu narażonych na sztuczną inteligencję”, więc to nie margines, a większość rynku. Zatrudnienie osób w wieku 15–29 lat w sektorach najbardziej zagrożonych spadło już teraz o ponad 20%, a w tym samym czasie wśród pracowników w wieku 30–59 lat wzrosło o 12%. Co istotne, w sektorach mniej narażonych na AI młodzi radzili sobie lepiej. To oznacza, że problem nie leży w młodym pokoleniu, lecz w strukturze zmian technologicznych.

Wdrażanie AI najmocniej uderza w stanowiska początkowe i młodsze w sektorach wysoko zdigitalizowanych, w tym w te stanowiska, które od dekad były pierwszym szczeblem kariery, czyli księgowi, prawnicy, marketingowcy, kierownicy projektów.

Dyrektor generalny Microsoftu Mustafa Suleyman w wywiadzie dla Financial Times stwierdził, że w ciągu 12–18 miesięcy większość zadań wykonywanych przez pracowników umysłowych może zostać zautomatyzowana. To prognoza odważna może nawet przesadzona, ale nawet jeśli rzeczywistość okaże się o połowę mniej gwałtowna, skutki będą ogromne.

Sztuczna inteligencja przy złym zarządzaniu, co już teraz jest niekiedy widoczne, nie uderzy nagle, ale powoli, systematycznie, bez emocji zmniejszając zapotrzebowanie na ludzi tam, gdzie algorytm jest tańszy i szybszy. Tu właśnie pojawia się Irlandia, która jest cyfrowym liderem i ośmiu wiodących dostawców modeli AI działa w kraju. Co ważne, już około 11% ogłoszeń o pracę zawiera wzmiankę o sztucznej inteligencji, więc to trzykrotnie więcej niż w USA i UE. Zapotrzebowanie na umiejętności AI podwoiło się w ciągu roku, a wcześniej również rosło dwukrotnie.

To z jednej strony dowód na rozwój technologiczny Irlandii, ale równocześnie zagrożenie, bo kraj, który przyciągnął gigantów technologicznych i czerpał z tego ogromne korzyści, głównie podatkowe i w zakresie budowania miejsc pracy, stał się jednocześnie bardziej narażony na zmiany, jakie niesie ze sobą rozwój sztucznej inteligencji. Ponad połowa dużych przedsiębiorstw w Irlandii deklaruje korzystanie z AI, jednak wśród małych firm to zaledwie 12%. Wdrażanie technologii koncentruje się więc w największych podmiotach, co może chwilowo maskować pełny wpływ na rynek pracy. Jednak tempo zmian w tym sektorze jest tak szybkie, że, jak ostrzega rządowa strategia, „nie możemy zakładać, że sukces będzie trwały”.

Wicepremier i minister finansów Simon Harris przyznał w uwagach do notatki, że konieczne jest stworzenie „jasnego, sprzyjającego środowiska dla biznesu”, przy jednoczesnej ochronie praw obywateli. Podkreślił też potrzebę skoncentrowania działań politycznych na ograniczaniu ryzyka usuwania pracowników.

To jest właśnie sedno sprawy, bo państwo nie może być biernym obserwatorem rewolucji technologicznej. Odpowiedzialność rządu rośnie podwójnie, ponieważ z jednej strony utrzymać musi konkurencyjność gospodarki, a z drugiej zapewnić, że tysiące ludzi nie wypadną z rynku pracy i będą pozostawieni samym sobie. Narodowa Strategia Cyfrowa i Sztucznej Inteligencji przewiduje monitorowanie skutków zmian oraz wspieranie pracowników dotkniętych transformacją, a jednocześnie zakłada, że do 2030 roku 100% kluczowych usług publicznych będzie zdigitalizowanych, natomiast 90% dostępnych ma być wówczas online. Oznacza to, że cyfryzacja administracji może zwiększyć efektywność, ale zmieni całą strukturę zatrudnienia.

*

Problemem jest, że najszybciej zmiany technologiczne odczują młodzi, wykształceni ludzie, którzy zobaczą, że ich pierwsze stanowiska znikają, a państwo nie oferuje realnej ścieżki adaptacji. To prowadzić może z kolei do masowego odpływy młodych z kraju, którzy poszukiwać będą zatrudnienia zgodnego z ich wykształceniem w innych, mniej rozwiniętych technologicznie krajach. W mojej ocenie będzie to jednak wyłącznie przedłużanie „agonii”, bo prędzej lub później, raczej prędzej, wiele zawodów zniknie z rynku, czyli zastąpione zostaną sztuczną inteligencją. Tym samym rząd w Dublinie musi działać szybko i w trzech wymiarach, czyli inwestować w nowe kompetencje, chronić najbardziej narażonych i zapewnić stabilne, przewidywalne otoczenie dla przedsiębiorstw. Sztuczna inteligencja może być narzędziem wzrostu, ale bez mądrego zarządzania stanie się wyłącznie mechanizmem redukcji etatów.

Oczywiście nie można powiedzieć, że skazani jesteśmy na dystopijny scenariusz, znany z filmów, bo technologia sama w sobie nie jest wrogiem. Tym jest natomiast brak przygotowania. Wchodzimy właśnie w okres, w którym decyzje podjęte dziś pokarzą w przyszłości, czy Irlandia pozostanie krajem szans, czy stanie się siedliskiem technologicznego bezrobocia.

Bogdan Feręc

Źr. Business Plus

Photo by BoliviaInteligente on Unsplash