CŁA NA GRANICY PRAWA. Trump podnosi stawkę do 15%, a Irlandia patrzy z rosnącym niepokojem

Waszyngton znów gra va banque i prezydent USA Donald Trump ogłosił podniesienie tymczasowych stawek celnych na import towarów do Stanów Zjednoczonych z 10% do 15%, czyli do maksymalnego poziomu dopuszczonego przez prawo. Decyzja zapadła niespełna dobę po tym, jak Sąd Najwyższy USA odrzucił jego poprzedni program taryfowy, uznając, że prezydent przekroczył swoje uprawnienia, powołując się na ustawę o stanie wyjątkowym w gospodarce.

Trump odpowiedział natychmiast, więc najpierw ogłosił 10-procentowe cło na wszystkie towary, a następnie, bez zwłoki, podniósł je do 15%. W mediach społecznościowych określił orzeczenie sądu jako „śmieszne, słabo napisane i wyjątkowo antyamerykańskie”. Zapowiedział, że nowa stawka wchodzi w życie natychmiast, a administracja w kolejnych miesiącach opracuje i wdroży „nowe, prawnie dopuszczalne cła”.

Nowe taryfy opierają się na odrębnym, dotąd niewykorzystywanym przepisie – tzw. Sekcji 122. Pozwala ona na wprowadzenie ceł do poziomu 15%, ale wymaga zgody Kongresu Stanów Zjednoczonych na ich przedłużenie po 150 dniach. Żaden prezydent wcześniej z tego mechanizmu nie skorzystał i w Ameryce mówi się, że to poważny eksperyment. Eksperci ds. handlu i doradcy polityczni podchodzą do sprawy sceptycznie. Choć w Kongresie większość mają republikanie, rośnie liczba Amerykanów obwiniających cła za wzrost cen. Polityka handlowa, która miała być demonstracją siły, coraz częściej postrzegana jest w USA, jako kosztowny manewr.

Orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło większością 6 do 3. W odrębnym zdaniu konserwatywny sędzia Brett Kavanaugh zauważył, że wyrok „nie mówi nic” o tym, czy i jak rząd powinien zwrócić miliardy dolarów pobrane od importerów.

Demokraci nie czekali na wyjaśnienia sądu i gubernator Illinois JB Pritzker wysłał prezydentowi fakturę na niemal 9 miliardów dolarów, domagając się zwrotu kosztów dla rodzin w swoim stanie. Według ekspertów z Uniwersytetu Yale przeciętne gospodarstwo domowe w USA zapłaciło w ubiegłym roku ok. 1700 dolarów z tytułu ceł. Gubernator Kalifornii Gavin Newsom poszedł jeszcze dalej, nazywając taryfy „nielegalnym wyłudzaniem pieniędzy” i żądając natychmiastowego zwrotu środków wraz z odsetkami. Obaj politycy postrzegani są jako potencjalni kandydaci Demokratów w wyborach prezydenckich w 2028 roku. Spór o cła staje się więc nie tylko konfliktem prawnym, ale też preludium do kolejnej kampanii. Demokratyczna gubernator Nowego Jorku Kathy Hochul nazwała cła „nielegalnym podatkiem nakładanym tylnymi drzwiami na ciężko pracujące rodziny”, a w podobnym tonie wypowiadają się inni politycy opozycji.

Sekretarz Skarbu Scott Bessent wyraził sceptycyzm co do możliwości bezpośrednich wypłat dla obywateli. Skala potencjalnych zwrotów jest gigantyczna i szacuje się je obecnie na 175 miliardów dolarów. Sam Trump przyznał, że ewentualny proces zwrotu może potrwać latami. W tle pozostaje fakt, że ogłoszone w kwietniu ubiegłego roku cła przyniosły importerom ponad 130 miliardów dolarów dodatkowych kosztów, z czego znaczną część kosztów przerzucono na konsumentów.

Na drugim brzegu Atlantyku ton jest znacznie bardziej wyważony, ale napięcie stało się wyczuwalne. Wicepremier i minister finansów Irlandii Simon Harris przyznał, że „pełne konsekwencje” decyzji amerykańskiego Sądu Najwyższego „jeszcze się nie ujawniły” i że „będziemy musieli sobie z nimi poradzić”. Podkreślił, że inwestorzy i eksporterzy potrzebują przewidywalności, a obecnie znów dominuje niepewność. Szczególne znaczenie ma sektor farmaceutyczny, który, zgodnie z notą Białego Domu, pozostaje objęty wyłączeniami z nowych taryf. Wicepremier Harris zapowiedział uważne monitorowanie sytuacji w tym obszarze. Minister spraw zagranicznych i handlu Helen McEntee spotkać się ma ze swoimi europejskimi odpowiednikami, co wskazuje na próbę skoordynowanej reakcji w ramach UE.

Irlandia, silnie powiązana gospodarczo z USA, nie może pozwolić sobie jednak na lekceważenie takich sygnałów z Waszyngtonu. Dla kraju, który przez dekady budował model wzrostu oparty na przyciąganiu inwestycji, głównie z USA, każda, choćby niewielka zmiana płynąca zza oceanu jest jak chłodny podmuch wiatru.

Prezydent Trump argumentuje, że wiele krajów „oszukiwało” Stany Zjednoczone przez dekady i że 15% to „w pełni dozwolony i prawnie sprawdzony poziom”. Problem w tym, że legalność nowej ścieżki, a opartej na Sekcji 122, może zostać zakwestionowane w kolejnych postępowaniach. W praktyce mamy więc trzy równoległe fronty, wiec prawny, polityczny i gospodarczy. Sąd Najwyższy ogranicza zakres władzy wykonawczej, a Demokraci próbują przekuć niezadowolenie konsumentów w kapitał polityczny. Biały Dom szuka z kolei nowych narzędzi, by utrzymać kurs na protekcjonizm.

*

Świat handlu międzynarodowego nie znosi próżni i w chwili, gdy Waszyngton podnosi barierę, inni zaczynają przygotowywać odpowiedź. Irlandia, podobnie jak reszta Europy, stoi dziś przed pytaniem, czy to jedynie epizod w amerykańskiej debacie konstytucyjnej, czy zapowiedź dłuższej epoki celnej rekonkwisty. Teraz możemy powiedzieć tyle, że w globalnej gospodarce każde 5 punktów procentowych ma swoją cenę i ktoś zawsze ją płaci – najczęściej konsumenci.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Lucas van Oort on Unsplash