Przyszłość irlandzkiego systemu wsparcia. Zasiłek to pomoc, czy styl życia?

Zbliżający się Narodowy Dialog Ekonomiczny, będący tradycyjną platformą wymiany wniosków i postulatów przedbudżetowych, ponownie stawia na wokandzie pytanie o skuteczność i sprawiedliwość irlandzkiego systemu opieki społecznej. W centrum tegorocznej dyskusji znajduje się propozycja systemowej reformy przygotowana przez renomowany think-tank Social Justice Ireland.

Organizacja ta postuluje zerwanie z dotychczasową praktyką uznaniowego ustalania stawek wsparcia socjalnego na rzecz wprowadzenia stałego, transparentnego mechanizmu waloryzacji. Według ekspertów, podstawowa stawka świadczeń socjalnych dla dorosłej osoby powinna być sztywno powiązana z realiami gospodarczymi i wynosić dokładnie 27,5% przeciętnego rocznego wynagrodzenia w kraju.

Wprowadzenie takiego wskaźnika referencyjnego miałoby przynieść korzyści obu stronom procesu budżetowego, gwarantując przewidywalność, której obecnie brakuje. Rząd zyskałby jasne wytyczne finansowe i precyzyjną wiedzę o ciążących na nim zobowiązaniach wobec najuboższych na przestrzeni kolejnych lat. Z kolei sami beneficjenci, jeszcze przed oficjalnym ogłoszeniem rządowych planów finansowych, mogliby z dużym prawdopodobieństwem szacować wysokość przysługujących im środków. Istotą tego rozwiązania jest zapewnienie, aby w warunkach presji inflacyjnej oraz naturalnego wzrostu płac w sektorze komercyjnym, świadczenia socjalne nie traciły na wartości i realnie nadążały za dynamiką rynkową.

Z perspektywy historycznej i ekonomicznej proponowany próg nie jest zjawiskiem nowym ani radykalnym. To dokładnie ten sam punkt odniesienia, do którego realizacji irlandzki gabinet zobowiązał się już w 2007 roku, lecz który przez kolejne lata nie doczekał się trwałego zakorzenienia w strukturze prawnej. Przełożenie tej matematycznej zależności na obecne realia rynkowe oznaczałoby konieczność podniesienia średniej wysokości świadczeń socjalnych o 25 euro tygodniowo. Choć z punktu widzenia makroekonomicznego i państwowego budżetu nie jest to kwota drastycznie obciążająca, to dla budżetów domowych osób najbardziej potrzebujących mogłaby ona stanowić barierę chroniącą przed skrajnym ubóstwem i całkowitym wykluczeniem.

Wokół koncepcji opartej na średniej krajowej pojawiają się jednak pytania o stabilność i miarodajność wskaźników statystycznych w Irlandii. Istnieje obawa, że dynamiczny wzrost zarobków w grupie osób najlepiej zarabiających, zatrudnionych w kluczowych sektorach globalnych korporacji, mógłby sztucznie zawyżać średnią i zniekształcać faktyczny obraz rynku, na którym wielu obywateli wciąż otrzymuje relatywnie niskie uposażenie. Przedstawiciele Social Justice Ireland uspokajają jednak, że możliwe jest opracowanie zaawansowanego wzoru matematycznego, który skutecznie skoryguje te anomalie. System ten, projektowany jako rozwiązanie długofalowe, musiałby również uwzględniać potencjalne, nagłe wahania demograficzne, takie jak masowy napływ lub odpływ ludności w danym roku budżetowym.

Jednym z kluczowych argumentów podnoszonych przez krytyków podnoszenia świadczeń społecznych jest zazwyczaj obawa przed demotywacją pracowników i potencjalnym wzrostem dobrowolnego bezrobocia. Analizy struktury wydatków pokazują jednak, że scenariusz, w którym wyższe zasiłki zachęcą ludzi do masowej rezygnacji z pracy, jest mało prawdopodobny.

Życie za podstawową stawkę pomocy społecznej, która dla samotnej osoby dorosłej wynosi około 250 euro tygodniowo, oznacza konieczność opłacenia z tej kwoty wszystkich podstawowych potrzeb bytowych: od czynszu, ogrzewania i energii elektrycznej, przez żywność, wywóz nieczystości, aż po łączność telefoniczną czy podstawowe usługi osobiste. Taki pułap dochodów w rzeczywistości oznacza codzienne funkcjonowanie na granicy ubóstwa, dlatego świadomy wybór takiego statusu rzadko podyktowany jest wygodą.

Zasiłki wg rządu pozostać muszą przede wszystkim siatką bezpieczeństwa dla osób, które z przyczyn strukturalnych lub zdrowotnych mają realne trudności ze znalezieniem zatrudnienia na współczesnym rynku pracy.

Bogdan Feręc

Źr. News Talk

Photo by Immo Wegmann on Unsplash