Prawie każde dziecko na świecie odczuwa skutki kryzysu klimatycznego

Niemal połowa dzieci na świecie narażona jest na co najmniej trzy nakładające się zagrożenia klimatyczne. Według nowego raportu klimatycznego susza, ekstremalne upały i fale upałów to najpowszechniejsze trio kryzysów zagrażających milionom najmłodszych. 

Jak wynika z opublikowanego dziś raportu UNICEF, blisko połowa dzieci na świecie – aż 1,1 miliarda – jest obecnie narażona na co najmniej trzy nakładające się na siebie zagrożenia klimatyczne. Sytuacja ta bezpośrednio zagraża ich zdrowiu, edukacji oraz przetrwaniu. Prawie każde dziecko boryka się z co najmniej jednym skutkiem kryzysu klimatycznego, a ponad 4 mln z nich mogą doświadczać nawet sześciu nakładających się zagrożeń jednocześnie.

Raport o zagrożeniach klimatycznych i ich wpływie na dzieci 2026 (Children’s Climate Risk Report 2026) wykorzystuje najnowsze dane do zmapowania ekspozycji najmłodszych na osiem najczęstszych zagrożeń: powodzie przybrzeżne, susze, ekstremalne upały, pożary, fale upałów, powodzie rzeczne, burze piaskowe i pyłowe oraz burze tropikalne. Publikacja po raz pierwszy precyzyjnie wskazuje miejsca i intensywność tych zjawisk, pokazując, jak destrukcyjnie wpływają one na kluczowe usługi społeczne oraz w jaki sposób rządy mogą podjąć konkretne działania zaradcze.

Skutki fal upałów, pożarów, susz i powodzi nieustannie niszczą codzienność dzieci. Połowa najmłodszych mieszkańców naszej planety żyje dziś w cieniu co najmniej trzech nakładających się zagrożeń klimatycznych, które kształtują ich codzienność

– powiedziała Catherine Russell, dyrektor generalna UNICEF.

Najbardziej niebezpieczne kombinacje i regiony

Z analiz wynika, że najszerszy zasięg ma połączenie suszy, ekstremalnych upałów i fal upałów – w obszarach dotkniętych tym potrójnym kryzysem żyje ponad 296 mln dzieci. Drugą najczęstszą kombinacją są susze, ekstremalne upały i burze tropikalne, które dotykają ponad 115 mln dzieci na całym świecie. 

• Afrykański region Sahelu: Jeden z najciężej doświadczanych obszarów. Ponad 4 mln dzieci zmaga się tam z potrójnym uderzeniem fal upałów, ekstremalnych temperatur oraz burz piaskowych i pyłowych. 
• Azja (m.in. Bangladesz, Mjanma, Pakistan): Dzieci są tu narażone na większą liczbę zagrożeń klimatycznych jednocześnie i o wyższej intensywności niż gdziekolwiek indziej na świecie. 
• Kraje o wysokim dochodzie: Nie są wolne od wstrząsów klimatycznych. Dane pokazują, że we Włoszech ponad 6 mln dzieci jest narażonych na długotrwałe fale upałów i susze. Przykład tego kraju obrazuje jednak, jak inwestycje w adaptację do zmian klimatu mogą łagodzić ryzyka. 

Oprócz ośmiu głównych zagrożeń raport bada ekspozycję dzieci na zanieczyszczenie powietrza oraz malarię – dwa czynniki niezwykle wrażliwe na zmiany klimatyczne. Zanieczyszczenie powietrza dotyka niemal każde dziecko na świecie, a 1 miliard jest narażony na malarię, co stanowi kolejne niebezpieczeństwo dla populacji już obciążonych kryzysem. 

Podwójne uderzenie: zagrożenia klimatyczne a brak odporności systemowej

Raport przedstawia ramy analizy ryzyka oparte na ekspozycji na wstrząsy oraz wrażliwości dzieci, którą determinuje dostęp do podstawowych usług, takich jak opieka zdrowotna, czysta woda czy edukacja. 

W krajach śródlądowych i niestabilnych, takich jak Republika Środkowoafrykańska czy Czad, dzieci doświadczają ekstremalnych zjawisk pogodowych, nie mając jednocześnie dostępu do podstawowej infrastruktury, co drastycznie utrudnia im funkcjonowanie i powrót do normalności. Z kolei we wszystkich 24 małych rozwijających się państwach wyspiarskich (SIDS) – od Haiti po Vanuatu – dzieci są bezpośrednio narażone na burze tropikalne, które potrafią sparaliżować całe wyspy i zniszczyć lokalne systemy wsparcia.

Bez natychmiastowych działań na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych zagrożenia klimatyczne staną się częstsze i bardziej dotkliwe, co jeszcze mocniej obciąży budżety państwowe i zagrozi dobrostanowi dzieci.

Wpływ kryzysu klimatycznego na dzieci w Polsce

Dzieci w Polsce są również narażone na szereg zagrożeń związanych ze zmianą klimatu i degradacją środowiska. Największym wyzwaniem pozostaje zanieczyszczenie powietrza, ale znaczące ryzyko wiąże się również z suszami, falami upałów oraz powodziami.    

Skala zagrożeń dla dzieci w Polsce:   

• 6,8 mln dzieci (99,16%) jest narażonych na konsekwencje oddychania zanieczyszczonym powietrzem, 
• 5,8 mln dzieci (84,8%) doświadcza skutków fal upałów,  
• 4,24 mln dzieci (61%) jest narażonych na skutki suszy,    
• 234,8 tys. dzieci (3,42%) jest zagrożonych konsekwencjami powodzi rzecznych,  
• 27 tys. dzieci (0,4%) jest narażonych na skutki powodzi przybrzeżnych.  

Dane te pokazują, że skutki zmian klimatu nie są dla dzieci w Polsce zagrożeniem odległym czy abstrakcyjnym – już dziś wpływają na ich zdrowie, bezpieczeństwo i codzienne funkcjonowanie. Mimo postępów w polityce klimatycznej, w Polsce wciąż brakuje systematycznego i instytucjonalnego uwzględniania perspektywy dzieci w działaniach związanych z klimatem oraz środowiskiem

– podkreśla Renata Bem, dyrektor generalna UNICEF Polska. 

Globalny apel UNICEF o podjęcie działań

Aby chronić prawa dzieci i pomóc im zaadaptować się do postępujących zmian środowiskowych, UNICEF wzywa rządy, biznes i kluczowych decydentów do:

• Redukcji emisji: Podjęcia ambitnych kroków w celu realizacji międzynarodowych zobowiązań w oparciu o wiedzę naukową, w tym natychmiastowego wycofywania paliw kopalnych i sprawiedliwej transformacji w stronę energii odnawialnej.
• Ochrony dzieci poprzez inkluzywną adaptację klimatyczną: Priorytetowego traktowania odporności usług społecznych w planach zarządzania ryzykiem klęsk żywiołowych oraz strategiach dotyczących strat i szkód. Oznacza to m.in. budowę bezpiecznych, zielonych placówek edukacyjnych, tworzenie odpornych na klimat ośrodków zdrowia, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, wdrażanie systemów wczesnego ostrzegania dostosowanych do potrzeb dzieci oraz wzmacnianie sieci wodno-kanalizacyjnych i systemów ochrony socjalnej.
• Wzmocnienia pozycji dzieci i młodzieży: Umożliwienia im znaczącego udziału w działaniach na rzecz klimatu poprzez inwestycje w edukację ekologiczną oraz budowanie kompetencji ekspertów i decydentów w zakresie poszanowania prawa dzieci do bycia wysłuchanymi.

Ta analiza pomoże rządom lepiej planować i efektywniej inwestować w odporną infrastrukturę. Wzmacniając systemy ochrony zdrowia i edukacji z myślą o dzieciach, chronimy je przed dzisiejszymi zagrożeniami i zabezpieczamy ich jutro.

– podsumowuje Catherine Russell.

UNICEF Polska