Ostra krytyka rządu w Dublinie. Lider Aontú mówi o porzuconej obietnicy

Irlandzka scena polityczna znów zaczyna pulsować ostrzejszym tonem, a tym razem w centrum debaty znalazł się rząd w Dublinie, który został poddany zdecydowanej krytyce przez lidera partii Aontú Peadara Tóibína. Występując podczas zjazdu ugrupowania Ard Fheis w Portlaoise, polityk postawił władzom zarzut, który w irlandzkiej polityce brzmi szczególnie mocno i jego zdaniem państwo złamało podstawową „umowę społeczną” z całym pokoleniem obywateli.

Przemawiając w Midlands Park Hotel Tóibín nakreślił obraz kraju, w którym tradycyjna obietnica stabilnego życia przestała działać. Jego zdaniem nie chodzi o skomplikowane ideologiczne konstrukcje, lecz o elementarne zasady funkcjonowania społeczeństwa. Jeśli ktoś uczciwie pracuje, powinien otrzymać wynagrodzenie pozwalające na godne życie. Jeśli zdobywa dobrą pracę, powinien mieć możliwość kupna domu, utrzymania rodziny i budowania stabilnej przyszłości. Według lidera Aontú właśnie ta prosta równowaga została w Irlandii naruszona. Wskazał przede wszystkim na narastający kryzys mieszkaniowy oraz rosnące koszty życia, które, jak podkreślił, sprawiają, że ciężko pracujące rodziny coraz częściej nie są w stanie pozwolić sobie na zakup własnego domu. W jego ocenie polityka rządu doprowadziła do powstania swoistej „pułapki średnich dochodów”. W takiej sytuacji wiele rodzin zarabia zbyt dużo, by kwalifikować się do mieszkań komunalnych, ale jednocześnie zbyt mało, by udźwignąć ceny na rynku prywatnym.

To napięcie, jak argumentował Tóibín, widać w dramatycznych statystykach i w Irlandii ilość osób bezdomnych przekroczyła już 17 tysięcy, a wśród nich znajdują się także pracujące rodziny. W takich warunkach dzieci dorastają w hotelowych pokojach lub tymczasowych miejscach zakwaterowania. Lider Aontú podkreślał, że niektóre z nich nie mają nawet przestrzeni, by raczkować czy stawiać pierwsze kroki, więc to obraz, który według niego symbolizuje skalę społecznego kryzysu.

Polityk przekonywał, że konsekwencje wykraczają daleko poza sam rynek nieruchomości. W jego ocenie załamanie dostępności mieszkań zaczyna zmieniać strukturę całego irlandzkiego społeczeństwa. Przywołał dane demograficzne pokazujące wyraźny spadek liczby urodzeń, gdzie wskazał, że w 2009 roku w Irlandii urodziło się około 75 tysięcy dzieci, podczas gdy w ubiegłym roku było ich już tylko 55 tysięcy. Zdaniem Tóibína coraz więcej młodych par w kraju traci więc wiarę w możliwość założenia rodziny.

Takie zjawisko, ponownie ostrzegł, ma długofalowe skutki, bo już dziś w niektórych regionach dochodzi do zamykania szkół lub ich łączenia z powodu malejącej liczby uczniów. Jeśli trend się utrzyma, Irlandia może w przyszłości zmierzyć się z gwałtownym wzrostem kosztów systemu emerytalnego i opieki zdrowotnej. Problem polega na tym, że ciężar ten spadnie właśnie na pokolenie, które, jak twierdzi lider Aontú, już teraz zmaga się z problemem opłacenia czynszu.

Krytyka rządu nie ograniczyła się jednak do kwestii mieszkaniowych, ponieważ Tóibín wskazywał również na szersze problemy w funkcjonowaniu państwa. Jego zdaniem biurokratyczne bariery i brak skutecznego zarządzania spowalniają realizację kluczowych inwestycji publicznych. Wśród przykładów wymienił projekty ochrony przeciwpowodziowej oraz budowę Narodowego Szpitala Dziecięcego, czyli inwestycję, która od lat budzi w Irlandii ogromne kontrowersje z powodu rosnących kosztów i opóźnień.

Mocne słowa padły także w odniesieniu do polityki migracyjnej i Lider Aontú określił ją jako „katastrofalną”, zarzucając władzom brak kontroli nad przepływem osób przyjeżdżających do kraju. Według niego państwo nie posiada pełnej wiedzy o tym, w jaki sposób ludzie przekraczają granicę, ani czy osoby objęte decyzją o deportacji i czy rzeczywiście opuszczają Irlandię. Wskazał przy tym na brak systematycznych kontroli wyjazdowych na lotniskach.

Jednocześnie Tóibín podkreślił, że jego ugrupowanie opowiada się za utrzymaniem tak zwanej potrójnej blokady, czyli mechanizmu ograniczającego udział Irlandii w operacjach wojskowych bez zgody rządu, parlamentu i mandatu ONZ. Zaznaczył jednak, że neutralność nie powinna oznaczać słabości, a w jego wizji państwo powinno rozwijać swoje siły obronne i wykorzystywać międzynarodową reputację Irlandii jako narzędzie promowania pokoju.

Aontú pomimo swoich jasnych deklaracji politycznych i programu ukierunkowanego na rozwój społeczny, pozostaje stosunkowo niewielką siłą na irlandzkiej scenie politycznej. Partia powstała w 2019 roku po odejściu Tóibína z Sinn Féin. Od tamtej pory ugrupowanie powoli buduje swoje struktury i zwiększa obecność w polityce lokalnej. W ostatnich właśnie wyborach lokalnych liczba radnych związanych z partią wzrosła z trzech do ośmiu, a w wyborach parlamentarnych w 2024 roku Aontú wystawiło kandydatów we wszystkich okręgach wyborczych.

Mimo wzrostu poparcia ugrupowanie zdobyło wówczas tylko dwa miejsca w Dáil, czyli dla samego Tóibína w okręgu Meath West oraz dla Paula Lawlessa w Mayo. Partia ma również jedną przedstawicielkę w Seanad – senator Sarah O’Reilly z hrabstwa Cavan. Lider Aontú nie ukrywa jednak większych ambicji. Uważa, że jego partia może w przyszłości znacząco zwiększyć reprezentację parlamentarną, a nawet wejść do rządu. W tym kontekście zasugerował, że potencjalna współpraca koalicyjna mogłaby być łatwiejsza z Fianna Fáil niż z innymi ugrupowaniami. Jednocześnie ostro skrytykował obecnego lidera tej partii i premiera Micheála Martina, zarzucając mu przekształcenie Fianna Fáil w polityczną „pustą skorupę”.

***

Wypowiedzi Tóibína pokazują jednak rosnące napięcia w irlandzkiej polityce, a kryzys mieszkaniowy, presja kosztów życia i niepewność demograficzna stają się dziś tematami dominującymi w debacie publicznej. Dla opozycji to oczywiście okazja do budowania narracji o złamanej obietnicy państwa wobec obywateli, a dla rządu, coraz trudniejsze wyzwanie, które może zaważyć na kształcie kolejnych wyborów.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Fot. Kadr z nagrania RTE