Iluzja przystępności? Czy irlandzki program Cost Rental to wystarczająca tarcza przed kryzysem?

W obliczu galopujących stawek na wolnym rynku nieruchomości, irlandzki system najmu o niższym koszcie, a znany jako Cost Rental, wyrasta na jeden z najważniejszych filarów państwowej strategii mieszkaniowej. Jego fundamentalne założenie jest proste i teoretycznie niezwykle atrakcyjne, więc wysokość czynszu nie jest dyktowana przez rządzony chciwością i spekulacją wolny rynek, lecz wynika bezpośrednio z ekonomicznych kosztów budowy oraz utrzymania budynku.

To podejście, będące próbą zerwania z logiką maksymalizacji zysku, przynosi wymierne efekty, które w swojej najnowszej analizie precyzyjnie punktuje Instytut Badań Gospodarczych i Społecznych (ESRI). Dane są obiecujące, ponieważ najemcy korzystający z tego programu mogą liczyć na opłaty niższe od rynkowych średnio o niemal trzydzieści procent.

Profesor Conor O’Toole, więc współautor rzeczonego raportu podkreśla z całą stanowczością, że korzyści płynące z zabezpieczenia dachu nad głową w tym modelu są bezdyskusyjne. Dla gospodarstw domowych, które dotychczas były zdane na łaskę prywatnych właścicieli, możliwość płacenia czynszu zredukowanego o blisko jedną trzecią stanowi odczuwalną ulgę. Jednakże rzetelna analiza zjawiska nie pozwala na bezkrytyczny optymizm. Program ten, mimo swojej szlachetnej idei, pozostaje obecnie inicjatywą mocno ograniczoną terytorialnie. Zdecydowana większość inwestycji typu Cost Rental koncentruje się w obrębie stolicy, co sprawia, że mieszkańcy z innych ośrodków miejskich i miast regionalnych, borykających się z drastycznym brakiem odpowiednich lokali, czyli pozostają wykluczeni z tego dobrodziejstwa. Rozszerzenie zasięgu geograficznego programu wydaje się zatem nie tyle wyborem, ile palącą koniecznością społeczną.

Największy cień na skuteczność tej formy pomocy rzuca jednak brutalna rzeczywistość irlandzkich kosztów życia.

Nawet wspomniana obniżka czynszu o blisko trzydzieści procent często okazuje się niewystarczająca, by otworzyć drzwi do stabilizacji szerokim rzeszom społeczeństwa. W dobie rekordowej inflacji, horrendalnych rachunków za energię i rosnących wydatków na podstawowy koszyk zakupowy, progi dochodowe wyznaczone przez państwo stają się barierą trudną do przeskoczenia. Wiele rodzin znajduje się w swoistej próżni, ponieważ zarabiają zbyt wiele, by kwalifikować się do lokali socjalnych, a jednocześnie ich dochód rozporządzalny, po opłaceniu wszelkich kosztów utrzymania, jest zbyt niski, by udźwignąć nawet ten teoretycznie „przystępny” kosztowo czynsz.

Eksperci z ESRI sugerują, że aby program rzeczywiście spełnił swoją rolę jako masowe rozwiązanie kryzysu, konieczne są regularne i głębokie przeglądy jego założeń.

Kryteria przystępności oraz limity zarobków muszą być elastycznie dostosowywane do dynamicznie zmieniającej się sytuacji ekonomicznej kraju. Bez tych korekt program Cost Rental pozostanie jedynie ekskluzywną enklawą dla nielicznych szczęśliwców, a nie powszechnym narzędziem walki z mieszkaniowym wykluczeniem.

Reasumując, dopóki koszty codziennej egzystencji w Irlandii będą pochłaniać lwią część domowych budżetów, nawet najbardziej ambitne zniżki czynszowe mogą okazać się tylko plastrem na głębokiej ranie systemu, który potrzebuje radykalniejszych i szeroko zakrojonych działań naprawczych.

Bogdan Feręc

Źr. RTE

Photo by Mahrous Houses on Unsplash