Fiński miraż po irlandzku. Reforma szkoły zaczyna przypominać brak wiedzy

Komisja Edukacji Dáil rozważa właśnie jedną z najbardziej kontrowersyjnych zmian w irlandzkiej edukacji, jaka pojawiła się w kraju od lat, czyli chodzi o skrócenie dnia szkolnego oraz zwiększenie liczby przerw, wszystko pod hasłem „holistycznego” modelu fińskiego.

Brzmi pięknie, nawet modnie, bo w końcu Finlandia to kraj, który dla wielu stał się wzorem cywilizacyjnego spokoju, pogłębionej refleksji i edukacyjnego sukcesu. Sęk w tym, że kopiowanie cudzych rozwiązań bez zrozumienia ich fundamentów przypomina wkładanie eleganckiego płaszcza na brudny podkoszulek. Niby ładnie, ale jednak coś mocno zgrzyta.

Członkowie Komisji podnoszą, że irlandzkie programy są przeładowane, że uczniowie mają zbyt dużo materiału, zbyt mało czasu i zbyt mało przestrzeni na odpoczynek. Może to jest nawet prawda, ale odpowiedzią na te problemy nie jest mechaniczne skrócenie czasu spędzanego w szkole. Jeśli system jest przeładowany, to rozsądnie byłoby go skontrolować i ewentualnie odchudzić, a nie skracać proces nauczania, który i tak ledwo wyrabia na zakrętach.

Propozycja większej liczby przerw i zajęć na świeżym powietrzu sama w sobie nie jest kontrowersyjna. Każdy rodzic i nauczyciel wie, że dzieci potrzebują ruchu i odpoczynku, jednak problem zaczyna się wtedy, gdy te elementy traktuje się jako magiczną różdżkę, która nagle rozwiąże kwestie jakości nauczania, przeciążenia programów i braków kadrowych. W Finlandii krótsze lekcje i większa swoboda to efekt konsekwentnie budowanego przez dekady systemu. Systemu, którego podstawą jest świetnie przygotowana, dobrze wynagradzana kadra i kultura społeczna oparta na zaufaniu. Importując tylko wierzchnią warstwę, czyli więcej przerw i mniejszej ilości godzin, tworzymy jedynie dekorację bez konstrukcji nośnej.

Skrócenie dnia szkolnego w Irlandii, przy jednoczesnym braku rzeczywistej reformy programów i systemu nauczania, grozi czymś zupełnie odwrotnym niż zamierzony efekt. W praktyce oznacza mniej czasu na utrwalanie wiedzy, mniej przestrzeni na pracę indywidualną i mniej możliwości, by nauczyciel mógł nadrobić to, czego program i tak nie przewiduje. Jeżeli natomiast program jest przeładowany, jak twierdzą członkowie Komisji Edukacji Dáil, to skrócenie czasu na jego realizację wygląda raczej na akt desperacji niż na przemyślaną strategię.

Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że w tej całej reformistycznej energii brakuje chłodnej analizy, że zbyt łatwo ulegamy narracjom o „skandynawskim modelu szczęścia”, nie zadając sobie podstawowego pytania, czy nasz system edukacji jest w stanie udźwignąć taką zmianę, czy po prostu wpycha się go w gorset, który nie jest szyty na miarę? Dzień szkolny to nie gumka recepturka i skrócenie go w imię modnej koncepcji może pęknąć nam w dłoniach szybciej, niż ktokolwiek sądzi.

***

Tu właśnie dochodzimy do mojego komentarza, czyli gorzkiej puenty, bo jeśli naprawdę skrócimy naukę bez przebudowania systemu nauczania, jeśli damy dzieciom mniej czasu na rozwój, a nauczycielom mniej czasu na przekazywanie wiadomości, to trudno nazwać to inaczej niż fabryką ludzi, którzy nie dostają rzetelnej szansy na zdobycie wiedzy. W efekcie tworzymy system, który przestaje kształcić, a zaczyna produkować, głównie niedouczonych, zdezorientowanych, zdanych na łaskę informacyjnego chaosu. Brutalnie mówiąc, to kształcenie obywateli pozbawionych narzędzi do samodzielnego myślenia. A może właśnie o to chodzi projektodawcom? Wiadomo przecież od dawna, że społeczeństwem pozbawionym wiedzy steruje się łatwiej, precyzyjniej i bez większego oporu. Tyle że na końcu tej drogi nie stoi fiński dobrobyt, lecz pojawi się irlandzka cywilizacyjna zapaść.

Bogdan Feręc

Źr. Independent

Photo by Element5 Digital on Unsplash