Cichy powrót do ław kościelnych. Czy katolicyzm odzyskuje grunt w Irlandii?
Irlandia przez lata była podręcznikowym przykładem gwałtownej sekularyzacji. Spadek praktyk religijnych, kryzys zaufania do instytucji Kościoła, zmiany obyczajowe, wszystko to wydawało się kierunkiem nieodwracalnym. Najnowsze dane sugerują jednak, że krajobraz religijny wyspy staje się bardziej złożony, niż jeszcze niedawno zakładano.
Z badań przeprowadzonych na zlecenie Irlandzkiej Konferencji Episkopatu Katolickiego, a opartych m.in. na danych Europejskiego Sondażu Społecznego (ESS), danych Centralnego Urzędu Statystycznego oraz analizach instytutów badawczych – wynika, że irlandzcy katolicy należą dziś do najbardziej praktykujących w Europie Zachodniej. 31 proc. irlandzkich katolików deklaruje uczestnictwo we mszy świętej co najmniej raz w tygodniu. To czwarty wynik w Europie, a na poziomie Włoch (32 proc.), choć wyraźnie poniżej Polski (49 proc.) i Słowacji (46 proc.). Jeszcze wyraźniej widać to w modlitwie, bo 34 proc. dorosłych katolików w Irlandii przyznaje, że modli się codziennie, co plasuje kraj w ścisłej europejskiej czołówce.
Najciekawszy sygnał płynie jednak z grupy, którą przez lata uznawano za najbardziej zdystansowaną wobec religii, więc młodych dorosłych. Między 2002 a 2022 rokiem uczestnictwo osób w wieku 16–29 lat w niedzielnych nabożeństwach spadło dramatycznie z 32 proc. do 9 proc. Wśród młodych katolików wskaźnik ten obniżył się z 41 proc. do zaledwie 7 proc. Tym bardziej zaskakujący jest wzrost odnotowany w latach 2022–2024. Wśród młodych katolików uczestnictwo we mszy wzrosło z 7 proc. do 17 proc., a w całej grupie młodych dorosłych z 9 proc. do 14 proc. To nadal poziom niższy niż dwie dekady temu, ale kierunek zmiany jest odmienny od wcześniejszego trendu spadkowego.
Wśród ogółu dorosłych wzrost jest skromniejszy z 21 proc. do 23 proc., natomiast odsetek osób identyfikujących się jako katolicy utrzymuje się na poziomie około 32 proc. Mamy więc raczej do czynienia z delikatnym przesunięciem niż z religijną eksplozją.
Jednocześnie młodsze pokolenie pozostaje bardziej zróżnicowane światopoglądowo. W badaniu ESS z lat 2023/2024 aż 11 proc. osób w wieku 16–29 lat określiło się jako „inny chrześcijanin” lub „niechrześcijanin”, wobec 4 proc. w całej populacji dorosłych. W tej grupie znaczącą część stanowią wyznawcy islamu. Imigracja wyraźnie zmieniła strukturę religijną kraju i w latach 2002/2003 zaledwie 6 proc. katolików w Irlandii urodziło się poza granicami państwa, jednak dziś to już 18 proc.
Na tle Zjednoczonego Królestwa szczególnie wyróżnia się Irlandia Północna, czyli najbardziej religijny region UK i zarazem najbardziej religijna część wyspy. 35 proc. mieszkańców uczestniczy tam regularnie w nabożeństwach, co jest trzykrotnie wyższym wynikiem niż brytyjska średnia. Wśród katolików 41 proc. deklaruje cotygodniową obecność na mszy.
Dane pokazują jednak także napięcia. Badania z 2017 roku wykazały, że znaczna część młodych ludzi praktykuje chrześcijaństwo z powodów tożsamościowych, ale jednocześnie wyraża sprzeciw wobec nauczania Kościoła, zwłaszcza w kwestiach seksualności. 69 proc. ankietowanych przyznało, że nie potrafi żyć zgodnie z tym nauczaniem, a 79 proc. uznało je przynajmniej częściowo za błędne. Z kolei raport Barna z 2023 roku wskazał, że 62 proc. irlandzkich nastolatków identyfikuje się jako chrześcijanie, choć wśród nich widoczna jest apatia i sceptycyzm wobec podstawowych prawd wiary.
Obraz, który wyłania się z tego opracowania, nie jest ani triumfalistyczny, ani katastroficzny. Katolicyzm w Irlandii nie wraca w formie sprzed pół wieku. Nie odbudowuje się jako jednolita, kulturowo dominująca siła. Raczej przestaje być oczywistą relikwią przeszłości. W części społeczeństwa, zwłaszcza tej młodszej, pojawia się ostrożne zainteresowanie praktyką religijną, nawet jeśli nie towarzyszy mu pełna akceptacja doktryny.
Być może to nie powrót do dawnych czasów, lecz początek nowej fazy, bardziej świadomej, mniej automatycznej, pozbawionej społecznego przymusu. W kraju, który jeszcze niedawno uznawano za symbol katolicyzmu, a następnie sekularyzacji, sama zmiana kierunku trendu staje się faktem wartym odnotowania.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Riccardo Bonelli on Unsplash
