Catherine Connolly. Rok prezydentury, czyli wielkie oczekiwanie i mały sygnał życia
Dokładnie 11 listopada tego roku minęło 12 miesięcy od zaprzysiężenia Catherine Connolly na urząd prezydenta Republiki Irlandii. Minęło więc wystarczająco dużo czasu, aby pokusić się o kolejne podsumowanie jej działalności, a właściwie, co może zabrzmieć nieco przewrotnie, podsumowanie tego, czego w tej prezydenturze wciąż nie widać.
Pierwszą ocenę przedstawiłem już po kilku miesiącach sprawowania przez nią urzędu. Nie była to wówczas ocena ostateczna, bo przecież każdemu nowemu prezydentowi należy dać trochę czasu. Trzeba poznać urząd, jego ograniczenia, otoczenie, wypracować własny styl i znaleźć sposób komunikowania się ze społeczeństwem. Nie oczekiwałem fajerwerków, politycznego trzęsienia ziemi ani codziennych wystąpień przed kamerami. Oczekiwałem jednak czegoś, co w przypadku głowy państwa wydaje się absolutnie podstawowe – żywej obecności.
Już wtedy pisałem, że Catherine Connolly nie dała się poznać jako postać szczególnie wybijająca się w irlandzkiej polityce. Była mdła wizerunkowo, wycofana i mało wyrazista. Jej publiczna aktywność sprawiała wrażenie tak ograniczonej, że gdyby nie okazjonalne wizyty w szkołach i kilka oficjalnych wydarzeń, można byłoby pomyśleć, że Irlandia właściwie nie ma prezydenta. Minęły kolejne miesiące. Áras an Uachtaráin żył swoim życiem, pani prezydent swoim, a obserwatorzy irlandzkiej sceny politycznej nadal nie otrzymywali zbyt wielu powodów, by z większym zainteresowaniem śledzić jej działalność.
Pojawił się jednak pewien promyk nadziei. Zaplanowano wystąpienie Catherine Connolly podczas jednej z ważniejszych sesji Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wydawało się, że może to być moment, w którym irlandzka prezydent pokaże nieco więcej charakteru, przedstawi własną wizję świata, odniesie się do problemów współczesności i zaznaczy, że Irlandia ma na arenie międzynarodowej głos, którego warto słuchać.
Powiedzmy sobie jednak szczerze, nie padło z ust głowy irlandzkiego państwa żadne szczególnie odkrywcze, przełomowe czy choćby pasjonujące zdanie. Całość była poprawna, była oficjalna, była zgodna z konwencją. Tyle że poprawność nie zawsze jest zaletą, szczególnie kiedy od wystąpienia oczekuje się czegoś więcej niż kolejnego zestawu dyplomatycznych formuł. Mogę nawet zaryzykować stwierdzenie, że sztuczna inteligencja przygotowałaby znacznie ciekawsze przemówienie. Oczywiście to moja opinia, więc pani prezydent nie musi się z nią zgadzać. Zresztą nie oczekuję, że będzie się zgadzać ze wszystkimi moimi ocenami. Od głowy państwa oczekiwałbym jednak, żeby potrafiła przekonać mnie, że warto było się pomylić.
I tutaj dochodzimy do sprawy znacznie ważniejszej niż moje osobiste odczucia. Bo cóż właściwie może wiedzieć emigrant zarobkowy o wielkiej irlandzkiej polityce? Niby niewiele, ale ten emigrant ma oczy, czyta gazety, śledzi wydarzenia, obserwuje reakcje mieszkańców i potrafi wyciągać wnioski. Nie trzeba przecież siedzieć w gabinetach Leinster House, żeby zauważyć, kiedy osoba sprawująca najważniejszy urząd w państwie, pozostaje na uboczu polityki i publicznego życia.
Wcześniej w mediach społecznościowych pojawiały się komentarze rodowitych mieszkańców wyspy, którzy zwracali uwagę, że pani prezydent jest bardziej niż niewidoczna. Nie zabiera głosu w sprawach istotnych dla kraju i jego mieszkańców, nie buduje wyraźnej obecności publicznej, a jej działalność trudno odróżnić od zwykłego kalendarza oficjalnych obowiązków.
Teraz do tego chóru zaczęły dołączać również media.
Oczywiście nie wszystkie. Część irlandzkich środków masowego przekazu traktuje Catherine Connolly wyjątkowo łagodnie. Można odnieść wrażenie, że dziennikarze próbują z jej nienachalnej działalności wydłubać cokolwiek, co dałoby się przedstawić, jako jakieś istotne osiągnięcie. Inni są bardziej krytyczni i wskazują, że wokół prezydentury wieje pustką z Phoenix Park. Są również tacy, którzy sugerują, że wybór Catherine Connolly na prezydenta mógł okazać się pomyłką. Podkreślmy jednak, że są to oceny i sugestie komentatorów, a nie żadne oficjalne stanowisko mediów, państwa czy jego instytucji.
Nie brakuje też dziennikarzy, którzy mniej przejmują się tym, czy ich opinie zostaną dobrze przyjęte przez środowiska polityczne i medialne. Ci mówią już znacznie bardziej bezpośrednio, że z kampanijnych zapowiedzi, które miały charakteryzować prezydenturę Catherine Connolly, niewiele pozostało. Przypomnijmy, że w czasie kampanii kandydatka zapowiadała prezydenturę opartą na „godności, determinacji i odwadze”. Brzmiało to dobrze, a nawet bardzo dobrze. Były to słowa, które można było odczytywać jako zapowiedź prezydentury wyrazistej, samodzielnej, gotowej do podejmowania trudnych tematów i stawania po stronie obywateli, kiedy wymaga tego sytuacja.
Tyle że od deklaracji do rzeczywistości droga bywa długa. A po roku coraz częściej można odnieść wrażenie, że mieszkańcy Irlandii nadal czekają na realizację tych zapowiedzi. Nie chodzi przy tym o to, aby prezydentka codziennie komentowała każdą decyzję rządu, wdawała się w polityczne awantury czy próbowała zastępować premiera. Irlandzki urząd prezydencki ma określone, wynikające z Konstytucji kompetencje i nie jest stanowiskiem przeznaczonym do prowadzenia bieżącej polityki na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Nie oznacza to jednak, że prezydent musi być postacią pozbawioną wyrazistego głosu.
Wręcz przeciwnie. Właśnie w ograniczeniach tego urzędu tkwi jego szczególna siła. Prezydent nie musi zarządzać państwem, żeby wpływać na sposób, w jaki społeczeństwo rozmawia o jego przyszłości. Nie musi wydawać poleceń ministrom, żeby przypominać o problemach obywateli. Nie musi posiadać politycznej większości, żeby stać się autorytetem, do którego ludzie zwracają się w chwilach niepewności.
Prezydent może być głosem rozsądku, strażnikiem pewnych wartości, reprezentantem wspólnoty i osobą, która potrafi powiedzieć coś ważnego wtedy, kiedy inni wolą milczeć. Tego właśnie w przypadku Catherine Connolly chciałbym zobaczyć więcej.
Co mogę do tego wszystkiego jeszcze dodać? Właściwie tylko tyle, że skoro w poprzedniej ocenie napisałem, iż mam nadzieję, że kobieta w końcu się rozbuja, że wprowadzi do swojego prezydenckiego żywota nieco więcej życia, tak chyba pozostaje mi powtórzyć te same słowa. Zdania nie zmieniłem, choć przyznaję, że po roku oczekiwania na pierwsze, naprawdę wyraziste oznaki takiej zmiany, staje się to już nieco nużące.
Może jednak nie wszystko należy przypisywać wyłącznie obecnej prezydent. Trzeba pamiętać o jej poprzedniku Michaelu D. Higginsie, który przez dwie kadencje wypracował własny, bardzo rozpoznawalny styl sprawowania urzędu. Był prezydentem obecnym w debacie publicznej, człowiekiem o określonych poglądach, przywiązanym do kultury, historii, praw człowieka i spraw społecznych. Potrafił zabierać głos, niekiedy kontrowersyjnie, ale zazwyczaj w sposób, który nie pozostawiał wątpliwości, że za prezydenckim stanowiskiem stoi konkretna osobowość.
Jako prezydent, Higgins podniósł poprzeczkę bardzo wysoko. Być może nawet zbyt wysoko dla kogoś, kto nie dysponuje podobnym temperamentem, doświadczeniem i umiejętnością komunikowania własnych przekonań. Nie oznacza to jednak, że każdy następca musi być jego kopią. Irlandia nie potrzebuje drugiego Michaela D. Higginsa w innym ciele. Potrzebuje natomiast prezydenta, który będzie miał własny charakter i potrafi przekonać społeczeństwo, że jego obecność na tym stanowisku ma znaczenie.
Na koniec odpowiem na pytanie, które sam sobie postawiłem: czy nadal liczę na zmianę postawy Catherine Connolly?
Tak, choć przyznaję, że mój optymizm został już mocno wystawiony na próbę. Pani Connolly jest dla mnie obecnie, oczywiście zachowując odpowiednie proporcje i pamiętając o zupełnie innych warunkach politycznych, irlandzkim odpowiednikiem prezydenta Andrzeja Dudy. Nie chodzi tu oczywiście o podobieństwo poglądów czy politycznych życiorysów, bo tego ze świecą szukać. Chodzi raczej o ryzyko pozostawienia po sobie prezydentury, która nie zapisze się szczególnie mocno w społecznej pamięci.
Obawiam się, że po zakończeniu sprawowania urzędu Catherine Connolly może zostać zapomniana równie szybko, jak zapomnieliśmy o naszym byłym już na szczęście prezydencie z długopisem niemal wrośniętym w dłoń. Być może to porównanie jest niesprawiedliwe, być może zbyt ostre, ale właśnie takie skojarzenie nasuwa mi się po pierwszym roku jej kadencji.
A przecież prezydentura nie powinna być jedynie okresem od zaprzysiężenia do pożegnania z urzędem. To nie jest stanowisko, na którym wystarczy przetrwać kilka lat, uczestniczyć w uroczystościach, przyjmować gości i podpisywać dokumenty. To również odpowiedzialność za pewien symbol, za reprezentowanie państwa i za pozostawienie po sobie czegoś więcej, niż archiwum oficjalnych fotografii.
Catherine Connolly ma jeszcze czas. Przed nią kolejne lata, podczas których może pokazać, że początkowe wątpliwości były przedwczesne, a jej prezydentura nabierze charakteru, którego na razie tak bardzo brakuje. Nie oczekuję cudów. Nie oczekuję politycznej rewolucji. Oczekuję po prostu, że kiedy kolejny raz ktoś zapyta, co właściwie robi irlandzka prezydent, odpowiedź nie będzie wymagała długiego zastanawiania się.
Bo głowa państwa może być spokojna, może być powściągliwa, może nawet mówić rzadziej niż inni. Ale nie powinna być niewidzialna, a po pierwszym roku sprawowania urzędu, Catherine Connolly wciąż musi udowodnić, że jest kimś więcej niż tylko lokatorką Áras an Uachtaráin.
*
Jeszcze jedna sprawa, która może potwierdzać moją opinię, bo szukając zdjęć pani prezydent, a tych, które znajdują się na oficjalnej stronie głowy państwa, trudno wybrać takie, które nie będzie oddawało całej jej dotychczasowej prezydentury. Nie ma na nich „samicy Alfa”, jest natomiast ciepło uśmiechająca się ciocia, która bardziej pasuje do popołudniowej herbatki, niż siedziby prezydenta Republiki Irlandii.
Bogdan Feręc
Fot. Press Office Áras an Uachtaráin

